Cykoria podróżnik (Cichorium intybus)

Syn.: podróżnik błękitny, podróżnik lekarski, cykoria polna, cykoria dzika. Rodzina astrowate – Asteraceae, dawniej nazywana złożone (Compositae).

Opis cykorii i jej występowanie
Roślina wieloletnia wyrastająca do 120 cm wysokości, o długim mięsistym korzeniu palowym. Łodygę ma sztywną, wzniesioną, szorstką, słabo ulistnioną. Liście dolne, tworzące rozetę zatokowo-pierzasto-wcięte, obejmują łodygę strzałkowatą lub sercowatą nasadą. Liście górne wydłużone lub lancetowate, drobne. Kwiaty niebieskie zebrane w duże koszyczki o średnicy 3–4 cm, wyrastają na wierzchołkach łodyg i w kątach liści. Kwiaty brzeżne języczkowate, jasnoniebieskie, środkowe – rurkowate, ciemniejsze. Okrywy koszyczka są gruczołowato owłosione. Podróżnik kwitnie od lipca do września. Owocem jest jasnobrązowa lub ciemna niełupka. W całej roślinie, ale głównie w korzeniu znajduje się bury sok mleczny.
Cykoria podróżnik występuje w Europie, w południowej Afryce i w Azji. Został też rozprzestrzeniony do obu Ameryk, a nawet do Nowej Zelandii. W Polsce występuje na terenie całego kraju. Rośnie przy drogach, na miedzach, pastwiskach, ugorach, na podłożu kamienistym, piaszczystym ale i na glebach gliniastych

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest korzeń cykorii podróżnika (Cichorii radix) oraz ziele cykorii (Cichorii herba).
Jednak głównym surowcem zielarskim jest korzeń. Korzenie cykorii są mięsiste, mało rozgałęzione, sięgające dość głęboko w ziemię. Do niedawna potrzeby surowcowe na korzeń cykorii i ewentualnie ziele pokrywane były w większości z roślin rosnących w stanie naturalnym. Od kilku lat zapotrzebowanie na korzeń cykorii wzrosło znacznie, co spowodowało wprowadzenie cykorii podróżnika do upraw.
Nasiona podróżnika wysiewa się w ilości 10 kg/ha w kwietniu w rzędy co 45 cm. Przed siewem wykonuje się oprysk preparatem o nazwie KERB w ilości 2 kg/ha i miesza z ziemią. W czasie wegetacji można przeprowadzić oprysk przeciwko chwastom jednoliściennym preparatem TARGA. Najważniejsze prace pielęgnacyjne wykonuje się po wschodach i będzie to przynajmniej dwukrotne pielenie ręczne i przerywanie roślin. Cykoria podróżnik wymaga dosyć dużego nawożenia mineralnego. Niektórzy z producentów stosują ok. 800 kg fosforanu i 600 kg saletry na hektar.
Cykoria podróżnik narażona jest na choroby grzybowe, w celu ich zwalczania stosuje się często w odstępach co 7–10 dni oprysk preparatem DITHANE. Zbioru korzeni dokonuje się jesienią lub wczesną wiosną. Po wykopaniu z korzeni wytrząsa się ziemię, obcina liście, usuwa drobne korzonki, a grube korzenie kroi się wzdłuż i suszy w suszarni ogrzewanej w temperaturze 35–40°C. Korzeń po wysuszeniu powinien mieć barwę jasnobrunatną, a po przełamaniu powinien być jasnobiałozłoty i połyskliwy.
Zbioru korzeni podróżnika ze stanu naturalnego dokonuje się późną jesienią bądź wczesną wiosną. Po wykopaniu korzeni widłami amerykańskimi oczyszcza się je z ziemi, odcina części nadziemne, myje i suszy najlepiej w suszarniach ogrzewanych.
Niekiedy zbiera się w okresie rozkwitania, tj. w czerwcu i lipcu, ziele podróżnika. Ścina się kwitnące, ulistnione szczyty pędów i suszy w warunkach naturalnych w miejscu zacienionym i przewiewnym. Ziele powinno składać się z pędów długości ok. 25–30 cm z kwiatami i liśćmi. Nie może zawierać łodyg zdrewniałych, po wysuszeniu powinno zachować naturalną, zieloną barwę liści i łodyg, a kwiatów błękitną. Ziele cykorii podróżnika jest słabsze i rzadziej stosowane.

Podstawowe substancje czynne
Korzeń cykorii zawiera gorzkie laktony seskwiterpenowe – laktucynę i laktupirynę, fenolokwasy, m.in. kwas cykoriowy, fitosterole, cholinę, gorzki glikozyd intybinę, ślady olejku eterycznego, substancję zapasową inulinę oraz sole mineralne.
Kwitnące ziele zawiera też kumaryny, flawonoidy i antocyjany, głównie w części kwiatowej surowca.

Działanie, zastosowanie i właściwości cykorii
Gorycze zawarte w soku mlecznym korzenia pobudzają i zwiększają wydzielanie soków żołądkowych i żółci i ułatwiają trawienie.
Korzeń cykorii podróżnika działa przeciwbakteryjnie i żółciopędnie, także słabo moczopędnie. W czasach starożytnych cykoria podróżnik była używana jako środek zielarski i spożywczy. W średniowieczu stosowano ją jako lek w żółtaczce, a później w malarii. Współcześnie jest stosowana jako środek ułatwiający trawienie i przyswajanie składników pokarmowych, także jako lek żółciopędny. Pomocniczo jako środek moczopędny.
Jedna z odmian cykorii podróżnika varietas radicorum jest uprawiana dla uzyskania wspaniałego warzywa jakim są liście oraz korzenie, które po upaleniu służą do wyrobu kawy zbożowej.

Przetwory
Odwar z korzenia cykorii
1 łyżkę rozdrobnionych korzeni zalać 1 szklanką wody letniej. Ogrzewać do wrzenia i gotować pod przykryciem 5 minut. Odstawić na 15 minut. Pić po przecedzeniu po ⅓ szklanki 3 razy dziennie przed jedzeniem w dolegliwościach żołądkowych, jako środek żółciopędny i pobudzający wydzielanie soku żołądkowego.

Napar z korzenia cykorii
2 łyżki sproszkowanego korzenia zalać 2 szklankami wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem na 15 minut. Po przecedzeniu pić po pół szklanki naparu 3–4 razy dziennie przed jedzeniem przy braku łaknienia, braku apetytu i w dolegliwościach trawiennych.

Korzeń cykorii podróżnika występuje w mieszankach Ziolove Oczyszczanie i Ziolove Cholesterol.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart