kłącze perzu

Perz właściwy (Agropyron repens)

Syn.: perz pospolity, perz biały, psia pasza, pyrnik, pszenica perz. Rodzina wiechlinowate – Poaceae, dawniej nazywana trawy (Graminae).

Opis perzu właściwego i jego występowanie
Roślina wieloletnia, pod ziemią wytwarza bardzo długie, silnie rozgałęzione kłącza barwy białokremowej, w części nadziemnej wydaje źdźbła wysokie do 1,2 m, zakończone luźnym kłosem, złożonym z dwóch rzędów kłosków. Liście równowąskie, pochwiasto obejmujące źdźbła. Kłącza perzu w postaci walcowatych rozłogów w węzłach wytwarzają drobne korzenie przybyszowe. Perz jest jedną z najbardziej żywotnych roślin, nawet z najmniejszego odcinka podziemnego pędu pozostawionego w glebie wyrasta nowa roślina. Dlatego jest tak uporczywym, uciążliwym, trudnym do wytępienia chwastem pól uprawnych, łąk i ogrodów. Z drugiej strony, ten najbardziej rozpowszechniony i uporczywy chwast jest znakomitą rośliną leczniczą znajdującą szerokie zastosowanie w leczeniu wielu schorzeń, niestety jeszcze niedostatecznie cenioną.
Perz jest trudnym do wyplenienia chwastem występującym na całej półkuli północnej. W Polsce występuje powszechnie na polach uprawnych, w ogrodach, na pastwiskach i łąkach, w zaroślach, przy drogach i na miedzach. Nazwa rośliny wywodzi się od greckich słów agros – pole i pyros – pszenica, co oznacza polna pszenica oraz łacińskiego repens – rozesłany, płożący się.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest kłącze perzu (Agropyri rhizoma, syn. Graminis rhizoma). Pozyskuje się je późną jesienią lub wczesną wiosną przy okazji prac mechanicznych związanych z uprawą roli, takich jak orka, bronowanie, sprężynowanie i kultywatorowanie. Jeśli pole jest bardzo zaperzone, przeprowadza się najpierw bardzo płytką podorywkę na głębokość zaledwie 5–7 cm, aby odciąć mechanicznie części nadziemne od znajdujących się głębiej kłączy perzu. Następnie wykonuje się orkę głęboką 25–35 cm. Zabieg ten pozwala przemieścić obcięte podczas pierwszej płytkiej orki części nadziemne dość głęboko i pozostawić je do rozłożenia, a jednocześnie wydobyć zdrowe, jędrne rozłogi i kłącza perzu na powierzchnię gleby, bądź zachować je w przeoranej glebie. Kolejnymi zabiegami, które umożliwią wydobycie kłączy perzu z warstwy ornej na powierzchnię gleby będzie kultywatorowanie, a następnie bronowanie. Wybronowane kłącza perzu gromadzi się w pewnych odstępach na polu na tzw. zwałkach i pozostawia do wyschnięcia. Następnie kilkakrotnie przerzuca się je widłami otrząsając z resztek ziemi i jednocześnie przeprowadzając wstępną selekcję jakości. Kłącza grube, jędrne, jasne oddziela się od kłączy cienkich, starych i ściemniałych.
Po wysuszeniu w warunkach naturalnych przewozi się do oczyszczenia z drobnych korzonków i łusek. Oczyszczenia dokonuje się poprzez otarcie na młockarni za pomocą specjalnie ustawionych mechanizmów, ażeby więcej ocierały, a mniej rozdrabniały. Odrzuca się w ten sposób drobne korzenie i inne części organiczne nie będące kłączami perzu i oczywiście resztki części mineralnych (piasku). Często otarte kłącza perzu doczyszcza się jeszcze na specjalnych młynkach i wialniach. Mniejsze partie kłącza perzu doczyszcza się poprzez ocieranie na sitach. W praktyce stosuje się jeszcze jeden sposób na doczyszczenie kłączy perzu i uzyskanie pełnowartościowego surowca. Wydobyte z ziemi kłącza perzu po wstępnej selekcji jakościowej przewozi się do miejsca gdzie, odbędzie się jego doczyszczanie. Kłącza jasne, grube, zdrowe i jędrne płucze się i myje dokładnie w bieżącej wodzie. Następnie przenosi się je w miejsca nasłonecznione i o dobrym przewiewie i suszy. Można też je suszyć w suszarni ogrzewanej w temp. do 40°C. Dobrze wysuszone kłącza poddaje się oczyszczeniu z korzonków i łusek przez omłócanie lub ocieranie na sitach. Wydobyte we właściwym czasie i prawidłowo wysuszone oraz doczyszczone kłącze perzu powinno mieć barwę jasnosłomkową i zawierać czyste, zdrowe i jędrne odcinki rozłogów, nie może zawierać części obumarłych i zbrunatniałych, suchych części nadziemnych, tzw. trawy oraz drobnych korzonków i łusek.

Podstawowe substancje czynne
Kłącze perzu zawiera: związki cukrowe polifruktany (m.in. fruktan zwany trytycyną), związki śluzowe, związki mineralne bogate w krzemionkę, alkohole cukrowe, jak mannitol, inozytol, kwasy organiczne, m.in. kwas ferulowy, małe ilości olejku eterycznego, glikozyd glikowanilinę, pektyny, witaminy A, B, C.

Działanie, zastosowanie i właściwości lecznicze kłącza perzu
Lecznicze właściwości perzu opisał już w 77 r. Dioskurides. Perz znany był też w starożytnych Chinach. Wysuszone kłącza perzu używane były jako materace dla rannych żołnierzy. Stosowanie wysuszonych kłączy perzu na legowiskach dla psów ochrania przed pchłami i innymi pasożytami. W czasie klęski głodu mielone kłącze perzu dodawano do mąki używanej do wypieku chleba. Współcześnie taka mąka jest używana do wypieku pumpernikla.
Kłącze perzu ma działanie moczopędne, przeciwzapalne, bakteriobójcze. Usuwa z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii („czyści krew”), obniża poziom tłuszczów i cholesterolu we krwi, wpływa korzystnie na czynności przewodu pokarmowego, przeciwdziała stłuszczeniu wątroby. Ma także działanie antybiotyczne, przeciwcukrzycowe, przeciwgorączkowe i żółciopędne oraz gojące, zwiększa odporność błon śluzowych i naskórka, poprawia przemianę materii.
Alkohol cukrowy mannitol, cukry i kwasy organiczne działają przeczyszczająco, zwiększają wydalanie moczu. Rozpuszczalna krzemionka w kłączach perzu zapobiega powstawaniu kamieni moczowych i korzystnie wpływa na skórę, błony śluzowe, naczynia krwionośne i narządy wewnętrzne nadając im elastyczność i odporność.

Przetwory
Odwar z kłączy perzu
2 łyżki kłączy zalać 2 szklankami wody letniej i ogrzewać do wrzenia, a potem powoli podgrzewać pod przykryciem 5 minut. Odstawić na 15 minut. Przecedzić. Pić po ½ szklanki 3–4 razy dziennie jako środek moczopędny, obniżający ciśnienie krwi, ułatwiający przemianę materii. Także w otyłości i chorobach skórnych.
Odwar z perzu zalecany jest jako odżywka i zapobiegawcza herbatka dla dzieci ze skazą białkową. Profilaktyczne stosowanie odwaru z kłącza perzu zabezpiecza przed skazą białkową, niedokrwistością i blednicą.

Kłącze perzu występuje w mieszance Ziolove Odchudzanie.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart