, Korzeń mniszka lekarskiego – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Mniszek lekarski (Taraxacum offcinale)

Syn.: mniszek pospolity, dmuchawiec, mlecz, męska stałość, lwi ząb, wilczy ząb, pępawa. Rodzina astrowate – Astraceae.

Opis mniszka lekarskiego i jego występowanie
Roślina wieloletnia o grubym, pionowym korzeniu palowym, z którego wczesną wiosną wyrasta rozeta liści odziomkowych, a później liczne pędy kwiatowe, wysokości do 50 cm, wewnątrz puste, bezlistne, wzniesione lub podnoszące się. Liście tylko odziomkowe, duże, długości 10-25 cm, lancetowate, mniej lub bardziej wcięte o bardzo charakterystycznym kształcie. Brzegi liścia są podobne do zębów lwa i ta cecha rośliny znajduje odzwierciedlenie w jej nazwach: angielskiej (zapożyczonej z języków romańskich) – dandelion i niemieckiej – löwenzahn, co oznacza lwi ząb. Polska nazwa z kolei nawiązuje do ogolonej i otoczonej resztkami włosów głowy mnicha, bo wystarczy tylko lekki wiatr lub zdmuchnięcie dojrzałych owoców i odsłania się białe, nagie dno koszyczka, otoczone wianuszkiem zeschniętych listków okrywy.
Kwiaty żółte, tylko języczkowate, zebrane w koszyczek kwiatowy, o średnicy do 5 cm. Na każdej szypułce znajduje się jeden koszyczek (kwiatostan).Kwiatostany otwierają się rano, a zamykają po południu i przy pochmurnej pogodzie. Mniszek kwitnie od kwietnia do lipca, a potem ponownie do września.
W Polsce rośnie pospolicie na trawnikach, na poboczach dróg, na łąkach i pastwiskach, ugorach i nieużytkach.
Mniszek lekarski to jedna z najbardziej pospolitych, a jednocześnie najpożyteczniejszych roślin leczniczych. We współczesnym ziołolecznictwie jest surowcem zielarskim bardzo cennym.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest korzeń mniszka (Taraxaci radix), korzeń mniszka z zielem (Taraxaci radix cum herba) oraz liść mniszka (Taraxaci folium), rzadziej kwiat mniszka (Taraxaci flos). Surowce z mniszka lekarskiego są  pozyskiwane ze stanu naturalnego, ale bardzo duże zapotrzebowanie przemysłu zielarskiego na surowiec  spowodowało przeniesienie mniszka lekarskiego do uprawy. Od kilkunastu lat prowadzone są wielkoareałowe plantacje mniszka lekarskiego, które w poważnym stopniu uzupełniają aktualne potrzeby surowcowe. Zbiór korzeni przeprowadza się późną jesienią, kiedy gromadzą one na zimę najwięcej substancji zapasowych i bardzo wczesną wiosną, ale przez krótki okres przed wybiciem w rozetę liści i pędów kwiatowych, aby nie straciły wiele z przemieszczanych soków do części nadziemnych.
Do zbioru wybiera się korzenie dobrze wykształcone, grube i zdrowe z roślin starszych. Ze stanu naturalnego wykopuje się je za pomocą wąskich łopat, szpadli i specjalnych wideł amerykańskich. Z plantacji wykopuje się korzenie lub wyoruje za pomocą specjalnych wyrywaczy i kopaczek. Po zbiorze korzenie oczyszcza się z resztek ziemi i drobnych korzonków bocznych, myje się je i osusza, a potem odcina część nadziemną wraz z szyjką korzeniową i przenosi do suszarni naturalnej w miejscu przewiewnym, ale najlepiej do suszarni ogrzewanej i suszy się w temp. do 30°C.
Ziele mniszka z korzeniami zbiera się wczesną wiosną. Wykopuje się całe rośliny, korzenie oczyszcza z ziemi i usuwa liście zbrunatniałe oraz szypułki wraz z kwiatostanami. Słabym punktem w suszeni jednoczesnym korzeni mniszka z zielem jest to, że są to w sensie suszarniczym dwa różne rodzaje surowca. Korzeń schnie wolniej i wymaga dłuższego okresu suszenia, ziele mniszka jest surowcem, które po rozłożeniu cienką, pojedynczą warstwą mogłoby z powodzeniem być wysuszone w suszarni naturalnej. Dlatego w czasie jednoczesnego suszenia ziela z korzeniami trzeba dokładnie wysuszyć szyjki korzeniowe, miejsca newralgiczne, bo nie dosuszone łatwo pleśnieją. Zdecydowanie lepszym sposobem jest odcięcie ziela od korzeni i suszenie oddzielne. Po dokładnym wysuszeniu można połączyć korzeń z zielem, aby stanowiły jeden rodzaj surowca. Przy dobrej pogodzie stosuje się podsuszanie w warunkach naturalnych i dosusza głównie korzeń w suszarni ogrzewanej. Jeśli surowcem ma być liść mniszka, do
jego zbioru przystępuje się wczesną wiosną ścinając je, gdy koszyczki kwiatowe są jeszcze w fazie pąka. Ważne jest, aby pędy kwiatostanowe podczas suszenia nie rozwinęły się i kwiaty nie rozpyliły. Nierozwinięte kwiatostany nie obniżają jakości surowca. Jeśli surowcem potrzebnym dla zakładu zielarskiego lub dla własnych potrzeb jest kwiat
mniszka, to do jego zbioru przystępuje się na początku kwitnienia kwiatów. Wówczas zbiera się całe koszyczki kwiatowe bez szypułek. Kwiaty zebrane w pełni kwitnienia w czasie suszenia przekwitają, wykształcają nasiona i puch kielichowy, zanieczyszczają surowiec i obniżają jego jakość.
Wszystkie surowce uzyskiwane z mniszka lekarskiego można suszyć w suszarniach naturalnych rozłożone cienką warstwą w miejscach zacienionych i przewiewnych, jeśli pogoda jest sprzyjająca. Przy dużej wilgotności powietrza i niskiej temperaturze należy je suszyć w suszarni ogrzewanej w temp. do 30°C. Zebrany w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszony surowiec powinien zachować naturalną barwę, tzn. kwiatów – żółtą, ziela – zieloną, bez liści zbrązowiałych i zanieczyszczeń organicznych, korzenie na przełamie powinny być białe z żółtym rdzeniem

Podstawowe substancje czynne
Korzeń mniszka zawiera gorzkie związki seskwiterpenowe, triterpeny, inulinę, fitosterole, kwasy organiczne, garbniki, olejek eteryczny, sole mineralne m.in. potasu.
Liść mniszka oprócz związków triterpenowych zawiera flawonoidy, fenolokwasy, karotenoidy, sole mineralne potasu, magnezu i krzemu oraz witaminy C i B.
W kwiatach znajdują się też karotenoidy, związki flawonoidowe oraz niewielkie ilości olejku.

Działanie, zastosowanie i właściwości mniszka lekarskiego
Mniszek lekarski działa pobudzająco na wytwarzanie żółci przez wątrobę, ułatwia trawienie, działa moczopędnie, odtruwająco i oczyszcza organizm ze szkodliwych produktów przemiany materii. Ponadto wykazuje działanie rozkurczające, przeciwcukrzycowe, zwiększa odporność organizmu, pobudza wydzielanie soków żołądkowych, obniża poziom cukru we krwi.
Wewnętrznie – wyciągi wodne i alkoholowe i sok z korzenia zaleca się stosować m.in. w zaburzeniach trawienia oraz metabolizmu, chorobach pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych, wątroby, trzustki, śledziony, ale także w kamicy moczowej, skąpomoczu, obrzękach i niewydolności nerek.
We współczesnym ziołolecznictwie stosowany jest jako lek zwiększający wydzielanie żółci w schorzeniach wątroby i woreczka żółciowego, przede wszystkim po wirusowym zapaleniu wątroby, po zabiegach operacyjnych na drogach żółciowych, w początkach kamicy żółciowej. Ponadto jako lek moczopędny w chorobach nerek, w otyłości, pomocniczo w reumatyzmie i chorobach skórnych, także w zaburzeniach trawiennych wynikających z niedostatecznego wydzielania soków żołądkowych oraz jako lek przeciwcukrzycowy we wczesnych stadiach cukrzycy.
Zewnętrznie do okładów na uszkodzenia skóry, brodawki, kurzajki itp. oraz w przewlekłych nieżytach jamy ustnej, gardła i oskrzeli stosuje się kwiat mniszka. Sok mleczny ze świeżego ziela lub korzenia hamuje wzrost brodawek i kurzajek

Przetwory
Napar z korzenia mniszka z zielem
2 łyżki wysuszonych i rozdrobnionych korzeni i liści zalać filiżanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez 10 minut. Przecedzić. Pić po filiżance naparu 2-3 razy dziennie jako środek moczopędny, odtruwający i oczyszczający organizm ze szkodliwych produktów przemiany materii w obrzękach i niewydolności nerek.

Odwar z korzenia mniszka
1-2 łyżki wysuszonych i rozdrobnionych korzeni zalać filiżanką gorącej wody i trzymać na małym ogniu pod przykryciem przez 5-10 minut. Odstawić na 15 minut. Przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po pół filiżanki przed jedzeniem jako środek moczopędny i odtruwający w kamicy moczowej, niewydolności nerek i zapaleniu pęcherza moczowego.

Sok z korzenia mniszka
Zebrany wiosną lub późną jesienią korzeń mniszka odciąć od liści, oczyścić. Rozłożyć do osuszenia, a następnie zetrzeć w mikserze lub innym urządzeniu. Otrzymany sok przecisnąć przez gazę, płótno lub inny materiał. Pić po 1 łyżce 2-3 razy dziennie w niedomaganiach wątroby i pęcherzyka żółciowego oraz niewydolności nerek.

Nalewka mniszkowa
Skąd wziąć surowiec na przygotowanie nalewki mniszkowej?

Najlepiej jest pozyskać odpowiednią ilość korzeni lub kwiatów mniszka samemu. Mniszek lekarski jest tak popularny, że zawsze można znaleźć poza miastem ustronne miejsce, np. na ugorze, nienawożonej łące czy pastwisku lub na poboczu drogi, gdzie rośnie to zioło. Należy wówczas zebrać odpowiednią ilość korzeni i kwiatów.
Jeśli nie mamy takiej możliwości można kupić potrzebną ilość suchego korzenia w dobrym sklepie zielarskim. Kwiaty świeże koniecznie powinniśmy zebrać sami, chociażby dlatego, że mniszek kwitnie 2 razy do roku i do tego bardzo długo.

Sposoby przygotowania nalewek mniszkowych
Sposób I – nalewka nr 1, sposób użycia i zastosowanie:

50 g rozdrobnionych suchych korzeni mniszka zalać 1 butelką (ok.750 ml) białego wina gronowego. Pozostawić w ciemnym miejscu na 2 tygodnie, codziennie wstrząsając. Przecedzić przez sito lub bibułę filtracyjną.
Pić po małym kieliszku 25 ml, 2-3 razy dziennie po jedzeniu jako środek odtruwający i ułatwiający trawienie w niestrawności i niedomaganiach wątroby, pomocniczo w otyłości, reumatyzmie i niektórych chorobach skórnych. Ponadto w kamicy moczowej, skąpomoczu i miażdżycy.

Sposób II – nalewka nr 2, sposób użycia i zastosowanie:
50 g kwiatów mniszka, opłukanych i osuszonych, włożyć do słoja i zalać 1 litrem 40% czystej wódki. Zawartość dokładnie wymieszać i odstawić w szczelnie zamkniętym naczyniu na 1 tydzień. Po tym czasie masę ziołową wycisnąć i wyrzucić, a macerat przefiltrować przez gazę lub bibułę filtracyjną.
Pić po małym kieliszku 25 ml 2-3 razy dziennie, w zaburzeniach trawienia, jako środek żółciopędny i wzmacniający.

Nalewki mniszkowe działają moczopędnie, odtruwająco, wzmacniająco, przeciwcukrzycowo, poprawiają trawienie i metabolizm, regulują pracę wątroby i funkcjonowanie układu odpornościowego.

Wyciągi alkoholowe zaleca się stosować w zaburzeniach trawienia oraz metabolizmu, także przy braku apetytu. Ponadto w chorobach pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych, wątroby i trzustki, żołądka, w niedokrwistości, kamicy moczowej,w chorobach nerek i pęcherzyka żółciowego. Także w obrzękach, żylakach nóg i odbytu (hemoroidy) oraz miażdżycy. Pomocniczo w przewlekłym zapaleniu kłębuszków nerkowych, moczowodów i pęcherza moczowego.

Korzeń mniszka lekarskiego występują w mieszankach Ziolove Odchudzanie i Ziolove Oczyszczanie, Ziolove Cholesterol, Ziolove Wątroba.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart