, Kruszyna pospolita, kora kruszyny pospolitej – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Kruszyna pospolita (Frangula alnus)

Syn.: szakłak kruszyna, kruszewina, wilczyna. Rodzina szakłakowate – Rhamnaceae.

Opis kruszyny pospolitej i jej występowanie
Krzew lub niewielkie drzewo, osiągające do 5 m wysokości. Liczne kruchliwe i łamliwe gałązki (stąd nazwa „kruszyna”) odchodzą od pędu głównego prawie pod kątem prostym. Kora charakterystyczna – szarobrunatna, z jasnymi, poprzecznymi przetchlinkami w kształcie kresek. Liście całobrzegie, eliptyczne lub odwrotnie jajowate, ostro zakończone, od spodu jaśniejsze, z wierzchu ciemnozielone, z widocznymi skośnymi nerwami na blaszkach liściowych. Kwiaty niepo-zorne, zielonkawe, osadzone pojedynczo lub po kilka w kątach liści. Kruszyna kwitnie od maja do lipca, a owoce dojrzewają wczesną jesienią. Owocem jest okrągły pestkowiec, na początku zielony, później czerwonawy, po dojrzeniu czarny, wielkości małego grochu, podobny do czarnej jagody, lśniący, zawierający 2–3 nasiona.
Kruszyna występuje prawie w całej Europie, północnej Afryce i w zachodniej Azji. W Polsce jest rośliną powszechnie występującą na terenach nizinnych i w niższych partiach gór (do 900 m n.p.m.). Jest krzewem typowo leśnym. Występuje jako podszycie wielu typów lasów. Rośnie w zaroślach, ale też na zrębach leśnych, śródleśnych polanach i łąkach oraz torfowiskach, nad brzegami rzek i jezior. Lubi gleby wilgotne torfowe. Niekiedy pokrywa duże obszary leśne. Z powodu nadmiernej eksploatacji jest objęta częściową ochroną. W rejonach ubogich w kruszynę stosuje się półuprawy.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest kora kruszyny (Frangulae cortex) i owoc kruszyny (Frangulae fructus). Kora kruszyny zaliczana jest do grupy najważniejszych surowców leczniczych pozyskiwanych ze stanu naturalnego. Korę zbiera się wczesną wiosną z uprzednio ściętych młodych pędów i gałązek. Pozyskuje się ją w miejscach prowadzonych wyrębów, przecinek i trzebieży podszycia leśnego przez administrację leśną bądź na terenach uzgodnionych z prywatnymi właścicielami lasów, działek lub miejsc, gdzie kruszyna występuje. Zdejmuje się ją z gałązek z 2-, 3- lub 4-letnich nacinając poprzecznie co 20–30 cm korę, aż do drewna. Potem przecina się korę podłużnie, podważa nożem i zdejmuje z gałązek. Przybiera ona po zdjęciu kształt przeciętych rurek i rynienek. Do korowania należy używać tylko nierdzewnych i ostrych noży. Korę zdejmujemy tylko ze ściętych gałęzi, nigdy z rosnących roślin. Pozyskiwana kora powinna być gładka bez porostów. Korę kruszyny można suszyć w warunkach naturalnych w miejscach przewiewnych lub w suszarni ogrzewanej w temp. 100°C. Świeża kora od strony wewnętrznej ma barwę żółtą, prawidłowo wysuszona – pomarańczową, aż do pomarańczowoczerwonej. Nie nadaje się do użycia kora świeża, jak też kora bezpośrednio po wysuszeniu w warunkach naturalnych. Można ją używać w przetwórstwie dopiero po rocznym przechowywaniu (leżakowaniu) bądź po przetrzymaniu jej przez min. 2 godz. w temp. 100°C. Owoce zbiera się nie całkiem jeszcze dojrzałe, gdy mają barwę czerwonoczarną i są jędrne. Zbierając je należy uważać, żeby nie pognieść. Suszy się je w suszarni ogrzewanej w temp. 60°C. Po wysuszeniu nie mogą być przypalone.

Podstawowe substancje czynne
Kora kruszyny zawiera glikozydy antranoidowe, z których najważniejsze to gluko-frangulina A i B i frangulina A i B. Ponadto flawonoidy, garbniki, saponiny, alkaloidy peptydowe i związki mineralne. Owoce zawierają różne antrazwiązki oraz cukry i sole mineralne.

Działanie, zastosowanie i właściwości kruszyny pospolitej
Antrazwiązki zawarte w korze i owocach kruszyny działają przeczyszczająco. Kora kruszyny jest u nas jednym z najczęściej stosowanych naturalnych środków przeczyszczających. Stosowana jest jako lek łagodnie przeczyszczający, pobudzający perystaltykę jelita grubego. Ze względu na działanie żółciopędne jest zalecana w chorobach wątroby i pęcherzyka żółciowego.
Kora kruszyny zawiera pochodne dihydroksyantracenowe o działaniu przeczyszczającym. Efekt ten polega głównie na oddziaływaniu na czynność motoryczną okrężnicy przez hamowanie skurczów stacjonarnych i stymulację skurczów propulsyjnych. Powoduje to przyspieszenie pasażu jelitowego i zmniejszenie resorbcji płynów. Dodatkowo przez aktywne wydzielanie chlorków wydalane zostają woda i elektrolity. Występujące w surowcu aglikony są resorbowane już w górnej części jelita cienkiego. Glikozydy związane b-glikozydowo jako związki wyjściowe, nie są rozkładane ani resorbowane w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Są one w jelicie grubym przetwarzane w antrony przez enzymy bakteryjne. I to antrony stanowią metabolity o działaniu przeczyszczającym.
Kora kruszyny jest surowcem zawierającym glikozydy antranoidowe, związki te po przejściu do jelita grubego są wchłaniane przez florę bakteryjną do farmakologicznie czynnych aglikonów i redukowane do substancji aktywnych zwiększających perystaltykę jelita grubego ułatwiając wypróżnienia.

Przetwory
Odwar z kory kruszyny
1 łyżeczkę rozdrobnionej kory zalać szklanką wody i ogrzewać pod przykryciem powoli do wrzenia przez 15 minut. Przecedzić. Pić po ½ szklanki wieczorem jako środek przeczyszczający.

Odwar z owoców kruszyny
1 łyżeczkę owoców zalać szklanką wody i gotować pod przykryciem 15 minut. Odstawić na 10 minut. Przecedzić.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart