Krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

Syn.: stolist, tysiąclist. Rodzina astrowate – Asteraceae, dawniej nazywana złożone (Compositae).

Opis rośliny i występowanie
Roślina wieloletnia, posiadająca mocne kłącza poziome z podziemnymi rozłogami, wytwarzająca rozetę liściową, z której wyrasta jeden lub kilka pędów. Łodygi wysokie do 80 cm, sztywne, górą słabo rozgałęzione, dość gęsto ulistnione, zakończone baldachokształtnym kwiatostanem. Kwiaty brzeżne w koszyczkach są języczkowate, koloru białego, rzadziej różowego, a środkowe, rurkowate, barwy żółtobiałej. Liście ciemnozielone lancetowate lub równowąskie, podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne, nieco przypominające przekrojem liście paproci. Listki bardzo drobne, pierzastowycinane, o odcinkach równowąskich, słabo owłosione. Kwitnie od czerwca do października. Owocem jest drobna niełupka. Krwawnik rozmnaża się zarówno przez nasiona, jak i rozłogi podziemne, tworząc długie, pełzające kłącza, które corocznie na wiosnę wytwarzają nową część nadziemną. Należy do roślin, które nie są wymagające pod względem glebowym i klimatycznym. Jest wytrzymały na suszę i zimno.
Występuje w Europie, części Azji oraz w Ameryce Północnej, Australii, Nowej Zelandii, gdzie został zawleczony. W Polsce występuje pospolicie na suchych łąkach i pastwiskach, na miedzach, przydrożach, wzgórzach, w zaroślach, na polach i w ogrodach. Cała roślina ma silny, korzenny, balsamiczny zapach i gorzko cierpki smak. Jest rośliną miododajną. Krwawnik należy do najbardziej popularnych, a zarazem do najbardziej pożytecznych roślin zielarskich.
Nazwa łacińska rośliny Achillea wywodzi się od imienia greckiego bohatera Achillesa, który podobno leczył skutecznie rany swoich żołnierzy za pomocą krwawnika, posiadającego właściwości przeciwkrwotoczne.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest ziele krwawnika (Millefolii herba), kwiat krwawnika (Millefolii flos) i liść krwawnika (Millefolii folium).
Krwawnik pozyskuje się głównie ze stanowisk naturalnych, chociaż stopniowo jest też wprowadzany do upraw. Rozmnaża się z nasion, które wysiewa się w ilości 2–3 kg/ ha bez przykrycia jedynie ugniatając je. Wysiew przeprowadza się pod koniec sierpnia i na początku września. Do założenia plantacji wykorzystuje się też rozłogi podziemne, których dużo wytwarza. Krwawnik szybko i łatwo odrasta po ścięciu i rozmnaża się samorzutnie. Aby uzyskać kwiat krwawnika otarty, ścina się sekatorem, sierpem bądź ostrym nożem całe kwiatostany powyżej najwyższego liścia łodygowego na początku kwitnienia roślin i przenosi do suszenia. Pozyskując ziele krwawnika należy ścinać górne części pędów długości 30–35 cm.
Okres zbioru jest długi i trwa od czerwca do sierpnia. Ścina się sukcesywnie, w miarę zakwitania, w dni pogodne, po opadnięciu rosy. Zarówno kwiatostany, jak i ścięte ziele układa się w koszach i przenosi do suszenia. Suszy się je w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych, pod dachem, z dobrym przepływem powietrza. Można też suszyć oba rodzaje surowca w suszarni ogrzewanej w temp. do 35°C. Kwiaty po wysuszeniu osmykuje się z szypułek kwiatostanowych lub ociera na sitach. Zebrany w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszony, a następnie otarty kwiat krwawnika powinien składać się z koszyczków kwiatowych barwy białej i nie może zawierać szypułek. Ziele powinno zawierać ulistnione pędy barwy żółtozielonej, bez zdrewniałych i grubych łodyg, wilgotności do 12%. Po otarciu ziela można uzyskać liść krwawnika. Surowiec przechowuje się w torbach papierowych w suchych pomieszczeniach. Aby otrzymać 1 kg suchych kwiatów, trzeba wysuszyć ok. 5 kg świeżych baldachów, a 1 kg suchego ziela uzyskuje się z ok. 3,5 kg świeżego ziela.

Podstawowe substancje czynne
Ziele krwawnika zawiera do 1,5% olejku eterycznego, którego głównym składnikiem jest chamazulen, seskwiterpeny, flawonoidy, glikozyd cyjanogenny, achilleinę, betainę, garbniki, cholinę, związki mineralne, m.in. zawierające sole manganu oraz witaminę C.
Kwiat krwawnika zawiera więcej olejku, a liście – garbników i flawonoidów.

Działanie i zastosowanie
W tej niepozornej roślinie ukryta jest wielka siła lecznicza. Krwawnik posiada urozmaicony skład chemiczny i dzięki temu wykazuje wielokierunkowe działanie. Jest lekiem wszechstronnie działającym. Znany jest od bardzo dawna jako środek powstrzymujący krwawienia, czemu zawdzięcza nawet polską nazwę. Znali go starożytni Grecy, a opisywali Hipokrates, Dioskurides, Pliniusz Starszy i św. Hildegarda.
Jest jednym z podstawowych surowców leczniczych. Poza właściwościami przeciwkrwotocznymi działa żółciopędnie i ściągająco, także przeciwzapalnie, odkażająco, rozkurczająco. Krwawnik jest używany w stanach gorączkowych, grypie i zwykłym przeziębieniu. Stosowany jest również w nieżytach i stanach zapalnych przewodu pokarmowego, jak krwawienia, wrzody. Zewnętrznie jest stosowany w postaci okładów przy drobnych skaleczeniach i otarciach.
Krwawnik to jedno z najskuteczniejszych ziół o działaniu napotnym, używany do zwalczaniu gorączki. Dzięki właściwościom rozszerzającym naczynia krwionośne obniża ciśnienie krwi i ułatwia trawienie, działa odkażająco na układ moczowy i dlatego jest stosowany w leczeniu infekcji, np. zapaleniu pęcherzyka moczowego. Jest skutecznym środkiem dezynfekującym, gojącym i przeciwzapalnym. Stosuje się go jako lek na upławy, hemoroidy, w zapaleniu skóry i śluzówek na różne rany i bóle reumatyczne. Używany zewnętrznie przyspiesza gojenie się ran i łagodzi stany zapalne skóry i błon śluzowych.
Nasiadówki pomagają kobietom w schorzeniach dróg rodnych. Przemywanie twarzy naparem oczyszcza tłustą cerę z wypryskami.

Przetwory
Napar z ziela krwawnika

1 łyżkę rozdrobnionego ziela zalać szklanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez 15 minut. Przecedzić. Pić 2–3 razy dziennie po ½ szklanki w dolegliwościach trawiennych i zaburzeniach z krwawieniami. Tak sporządzony napar można również stosować w celu oczyszczenia organizmu z toksyn i uregulowaniu miesiączkowania, należy wówczas pić 3–4 razy dziennie po ½–⅔ szklanki. Pomaga też w leczeniu przeziębień.
Aby napar stosować zewnętrznie, należy zwiększyć ilość ziela krwawnika do 2 łyżek na szklankę wody. Naparu używa się do mycia twarzy, działa dezynfekująco i wybielająco oraz do przemywań i okładów przy łojotoku, trądziku, odmrożeniach kończyn, oparzeniach i w stanach zapalnych i ropnych skóry. Także do okładów na rany i spierzchniętą skórę z wypryskami.

Napar z kwiatów krwawnika
1 łyżkę kwiatów krwawnika zalać szklanką wody wrzącej i zaparzać pod przykryciem 15 minut. Przecedzić. Pić 2 razy dziennie po ½ szklanki w zaburzeniach trawienia i stanach zapalnych przewodu pokarmowego.
Zewnętrznie tak przygotowany napar stosuje się do okładów i przemywań przy trądziku i łojotoku oraz do mycia twarzy w stanach zapalnych skóry. Także do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, do przemywania oczu w zapaleniach spojówek.

Sok ze świeżego ziela krwawnika
500 g świeżo zebranego ziela krwawnika w stadium kwitnienia rozdrobnić i zmiksować lub przepuścić przez sokowirówkę. Uzyskany sok przecedzić przez gazę lub podobny materiał na sitku. Dla utrwalenia do soku dodać 1 część 40% wódki na 2 części soku. Utrwalony sok przechowywać w lodówce. Pić po 2 łyżki z wodą lub sokiem 2–3 razy dziennie w stanach gorączkowych, w przeziębieniu, grypie, w zaburzeniach trawienia, w dolegliwościach żołądkowych przy wrzodach trawiennych oraz w bolesnym miesiączkowaniu lub jego braku.

Macerat z krwawnika
1 łyżkę rozdrobnionego ziela zalać szklanką letniej wody i pozostawić na 8 godzin, następnie odcedzić. Pić 2–4 razy dziennie w zaburzeniach trawienia takich, jak brak łaknienia, wzdęcia, odbijanie czy nudności i dla przemiany materii.

Napar z baldaszków krwawnika
50 g baldaszków kwiatowych zalać 0,5 l wody wrzącej i pozostawić na 15 minut. Pić 3 razy dziennie po pół szklanki między posiłkami w nieżytach i nerwicach dróg trawiennych, przy pluciu krwią, w kurczach serca, kamicy żółciowej lub moczowej, w hemoroidach, astmie, zimnicy, blednicy, a u młodych dziewcząt przy częstych i obfitych miesiączkach.

W kosmetyce napar ze świeżych kwiatów służy do parówek, maseczek do przemywania tłustej cery oraz jako dodatek do relaksujących kąpieli, a świeże liście przyłożone na skaleczone miejsca tamują upływ krwi.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart