lawenda

Lawenda lekarska (Lavendula officinalis)

Syn.: lawenda wąskolistna, lawenda prawdziwa, lawenda wonna, bławatka.
Lawenda, czyszczecz. Rodzina jasnotowate – Lamiaceae, dawniej nazywana wargowe (Labiateae).

Opis rośliny i występowanie
Krzewinka o licznych, silnie rozgałęzionych łodygach, w dolnych partiach drewniejących, gęsto ulistnionych, wysokości 50-90 cm. Liście drobne, lancetowate, krótkoogonkowe lub siedzące. Łodygi i liście kuternowato owłosione, co powoduje, że lawenda ma srebrzysty odcień. Kwiaty o barwie niebiesko-fioletowej znajdują się w niby-okółkach na szczytach pędów, tworząc kształtne kwiatostany. Cała roślina ma przyjemny, aromatyczny, orzeźwiający zapach. Lawenda już w czasach starożytnych występowała w stanie naturalnym w krajach śródziemnorskich. Do tej pory duże ilości surowca zbierane są w stanie naturalnym. Uprawiana jest w Europie i Ameryce Północnej.

Surowiec i jego pozyskiwanie
SSurowcem zielarskim jest kwiat lawendy (Lavendulae flos). W lecznictwie stosowany jest też olejek lawendowy (Lavendulae oleum), otrzymywany przez destylację z parą wodną świeżych kwiatostanów lawendy lekarskiej. Plantacje lawendy użytkuje się przez kilka, a nawet kilkanaście lat. W związku z tym niezmiernie ważną sprawą jest wybór i przygotowanie miejsca pod przyszłą uprawę. Biorąc pod uwagę jej pochodzenie południowe, najlepsze pod uprawę tej rośliny są pola osłonięte od zimnych wiatrów i nasłonecznione. Lawenda wymaga starannej uprawy. Najlepiej udaje się na glebach ciepłych, żyznych, przepuszczalnych, bogatych w wapń. Nie znosi gleb ciężkich, zlewnych, zakwaszonych. Lawendę można rozmnażać z nasion, rzadziej wegetatywnie z sadzonek lub przez podział roślin matecznych. Można ją też rozmnażać metodą in vitro, wykorzystując pączki szczytowe i boczne, pobrane z roślin rosnących lub przez pączki powstające w tkance kalusowej. Najwłaściwszym terminem siewu jest późna jesień (listopad), tuż przed zimą, wtedy nasiona w glebie przechodzą naturalną stratyfikację. Wysiewa się na rozsadniku w ilości 2 kg w rzędy co 30 cm, na głębokość 1–1,5 cm. Aby założyć 1 ha plantacji, należy zapewnić sobie sadzonki z 500–800 mkw. rozsadnika.
Lawenda wschodzi powoli, nawet do 3 tygodni. Gdy roślinki mają 8–10 cm, co ma miejsce zwykle w II połowie maja, wysadza się je do gruntu na miejsce stałe w rozstawie 60 × 40 cm. Należy pamiętać o tym, że plantacja lawendy wymaga starannego i systematycznego odchwaszczania, przede wszystkim w pierwszym i drugim roku uprawy. W celu uchronienia lawendy przed wymarzaniem dobrze jest jesienią obredlać rośliny lub przykryć łęcinami, liśćmi albo obornikiem. Najczęściej wymarza przy wiosennych przymrozkach, dlatego okrywy nie należy zdejmować zbyt wcześnie. Co 2–3 lata zaleca się nawożenie plantacji dobrze rozłożonym kompostem lub obornikiem. Na plantacjach użytkowanych przez kilka lat powinno się ścinać rośliny na wysokości ok. 10 cm nad ziemią. Taki zabieg pobudza roślinę do wytwarzania nowych pędów i silnego rozwoju. Do zbioru kwiatostanów przystępuje się w drugim roku uprawy. Na początku kwitnienia ścina się całe kwiatostany poniżej ostatniego okółka kwiatostanowego sekatorem, sierpem lub ostrym nożem i układa luźno w koszach. Następnie przenosi się je do suszarni. Można suszyć kwiatostany lawendy w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych. W suszarniach ogrzewanych lawendę należy suszyć w temp. do 35°C (surowiec olejkowy). Kwiaty po wysuszeniu powinny zachować naturalną barwę oraz przyjemny aromatyczny zapach. Wysuszone kwiaty, aby nie traciły aromatu, można przechowywać w całości lub po ich otarciu w ciemnych i szczelnych naczyniach lub w skrzyniach drewnianych wyłożonych papierem albo w trójwarstwowych torbach papierowych. Kwiat lawendy można również uzyskiwać po wysuszeniu całych pędów z kwiatostanami, a następnie ich otarciu i odrzuceniu łodyżek kwiatostanowych.

Podstawowe substancje czynne
Kwiat lawendy zawiera do 3% olejku eterycznego, 12% garbników, triterpeny, kumaryny, fitosterole, antocyjany, kwasy organiczne i sole mineralne.

Działanie i zastosowanie
Lawenda pobudza krążenie i wzmacnia system nerwowy. Działa rozkurczowo, uspokajająco i przeciwlękowo. Ponadto bakteriostatycznie, żółciopędnie i przeciwbólowo. Lawenda wpływa tonizująco na układ nerwowy co przesądza, że jest wykorzystywana w stanach ogólnego osłabienia i wyczerpania. Jest zalecana w zaburzeniach krążenia i w nerwicy wegetatywnej. Olejek lawendowy działa przeciwbakteryjnie i antyseptycznie, obniża ciśnienie tętnicze, łagodzi stany niepokoju, pomaga na bóle głowy, zwłaszcza jeśli są wywołane stresem. Najlepsze rezultaty uzyskuje się łącząc lawendę z innymi ziołami o podobnym działaniu.

Przetwory
Napar lawendowy
1 łyżkę kwiatów lawendy zalać filiżanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez 15 minut. Przecedzić. Pić 2 razy dziennie po pół filiżanki jako środek pobudzający krążenie i wzmacniający system nerwowy. Także jako środek rozkurczowy, uspokajający, przeciwbólowy i przeciwdrobnoustrojowy. Zalecane jest picie naparu w zaburzeniach trawiennych, pobudzeniu nerwowym, depresjach, bezsenności i bólach głowy. Pomocniczo w łagodnych stanach nadciśnienia tętniczego.

Nalewka lawendowa z kolendrą i anyżem.
Skąd wziąć surowiec na nalewkę lawendową z kolendrą i anyżem?

Najlepiej zebrać potrzebną ilość kwiatów lawendy z roślin rosnących na działce lub w ogródku naszym lub sąsiada czy znajomego. Jeśli nie mamy takiej możliwości potrzebną ilość kwiatów lawendy, podobnie jak owoców anyżu i kolendry, można kupić w każdym profesjonalnym sklepie zielarskim.

Sposób przygotowania nalewki lawendowej z kolendrą i anyżem
15 g wysuszonych kwiatów lawendy, 8 g owoców kolendry i 4 g owoców anyżu zalać butelką czerwonego wina gronowego (0,75 l) w dużej butelce lub słoju. Wymieszać i odstawić na 2 tygodnie w ciepłe, zaciemnione miejsce. Zawartość co pewien czas wstrząsnąć. Po tym czasie masę wycisnąć do maceratu i przecedzić przez gazę lub bibułę filtracyjną i przelać do ciemnych butelek, dobrze zamykanych. Nalewkę oznakować, podając jej nazwę, datę sporządzenia i zastosowanie. Etykietę przykleić lub przymocować gumką. Przechowywać w lodówce.

Sposób użycia, działanie i zastosowanie nalewki lawendowej
Pić 2-3 razy dziennie, po małym 25 ml kieliszku, na 30 minut przed posiłkiem – w złym trawieniu i braku łaknienia, a po jedzeniu jako środek rozkurczowy, wiatropędny, przeciwbólowy oraz żółciopędny i moczopędny.
Nalewka hamuje rozwój flory bakteryjnej, zmniejsza fermentację oraz wzmaga wydzielanie soku żołądkowego, działa uspokajająco. Zaleca się ją stosować w zaburzeniach trawiennych, przy bólach brzucha i wzdęciach, pobudzeniu nerwowym, depresjach, bezsenności i bólach głowy.

Inna nalewka lawendowa
150 g wysuszonych kwiatów lawendy zalać butelką czerwonego wina gronowego (0,75 l) w dużej butelce lub słoju. Całość porządnie wymieszać i odstawić na 2-3 tygodnie w ciepłe zaciemnione miejsce. Zawartość co pewien czas wstrząsnąć. Po tym czasie masę ziołową wycisnąć do maceratu i przecedzić przez gazę lub bibułę filtracyjną. Nalewkę przelać do ciemnej butelki i szczelnie zamknąć.
Pić 2-3 razy dziennie po małym 25 ml kieliszku jako środek rozkurczowy, uspokajający, wzmacniający system nerwowy i pobudzający krążenie. Nalewka lawendowa obniża w sposób naturalny ciśnienie tętnicze. Zaleca się ją stosować w zaburzeniach krążenia, przy ogólnym osłabieniu i wyczerpaniu.

Kwiat lawendy występuje w mieszance Ziolove Serce.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart