, Liść brzozy – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Brzoza brodawkowata (Betula verrucosa)

Syn.: brzoza zwisła, brzoza biała, brzezina, brzoza. Rodzina brzozowate – Betulaceae.

Opis rośliny i występowanie
Brzoza jest jednym z najpiękniejszych polskich drzew. Jest pospolitym drzewem leśnym i przydrożnym. Często sadzona jest jako drzewo ozdobne w parkach i koło domów. Osiąga wysokość do 25 m. Korę ma białą, cienką, łuszczącą się okrężnie, dołem ciemniejącą, głęboko spękaną. Liście mają gorzkawy smak i typowy zapach. Młode gałązki są zwisające, ciemne, nagie. Liście ma ogonkowe, trójkątnie jajowate, u nasady zaokrąglone, u szczytu zaostrzone, brzegiem nierówno podwójnie ząbkowane, żywozielone, od spodu jaśniejsze. Po obu stronach blaszki liściowej występują włoski gruczołowate.
Gatunek pokrewny brzoza omszona jest niższy i często ma pokrój krzaczasty. Gałęzie brzozy omszonej są wzniesione, a gałązki i liście omszone. Liście są mniejsze, kora biała, matowa.
Kwiaty brzoza ma niepozorne, bez okwiatu, rozdzielnopłciowe. Brzoza jest rośliną jednopienną, tzn. kwiatostany męskie i żeńskie występują na tym samym drzewie. Kwiatostany tzw. kotki, rozwijają się wcześniej niż liście. Brzoza kwitnie w kwietniu i jest rośliną wiatropylną. Owocem jest oskrzydlony orzeszek, roznoszony przez wiatr.
Brzoza występuje prawie w całej Europie. W Polsce obydwa gatunki rosną na terenie całego kraju. Brzoza brodawkowata rośnie na glebach bardziej suchych i piaszczystych, w widnych lasach liściastych i iglastych, jako domieszka lub podszycie, czasem jest sadzona w parkach i koło domów. Brzoza omszona rośnie w miejscach bardziej wilgotnych, w lasach podmokłych, na zrębach leśnych, nad brzegami wód i na torfowiskach. Obydwa gatunki mają równowartościowe surowce lecznicze.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest liść brzozy (Betulae folium) i pączki brzozy (Betulae gemmae).
Liść brzozy pozyskiwany jest ze stanu naturalnego z drzew dziko rosnących. Zbiera się liście młode w maju i czerwcu. Liście osmykuje się z młodych, najczęściej rozkrzewionych drzew. Wybiera się drzewa niewysokie, silnie ulistnione. Zasadą jest, żeby nie zbierać więcej niż ⅓ liści z drzewka. Zbiera się liście osmykując niższe gałązki. Nie należy zrywać liści z wierzchołków drzewek, a tylko z dolnych i bocznych gałązek. Wszystkie liście mogą być zdejmowane z drzew, które są wycinane wiosną lub pochodzą z planowych przecinek i trzebieży. Liście po oberwaniu od gałązek układa się w koszach bez ugniatania, bo łatwo się zlepiają i zagrzewają i potem ciemnieją podczas suszenia. Liście brzozy można suszyć w suszarniach naturalnych po rozłożeniu cienką warstwą, w miejscu zacienionym i przewiewnym. Należy pamiętać, żeby liście co pewien czas przekładać, aby równo wysychały. W suszarniach ogrzewanych temperatura nie może przekraczać 40°C. Prawidłowo wysuszone liście brzozy powinny mieć barwę oliwkowozieloną i przyjemny zapach. Surowiec zielarski nie może zawierać liści żółtych, ściemniałych oraz innych części brzozy, tj. gałązek, kotek itp.
Pączki brzozy zbiera się wczesną wiosną, gdy są nabrzmiałe, ale jeszcze nie pękają. Suszy się je w temperaturze 25–30°C, mniejsze ilości często w piekarnikach i na płytach kuchennych. Gdy się pozyskuje większe ilości należy je suszyć w suszarniach ogrzewanych.
W lecznictwie stosowane są jeszcze: świeży sok brzozowy – Succus Betulae recens, uzyskiwany wczesną wiosną przez nacięcie gałęzi bądź pni i także kora brzozy – Betulae cortex, zebrana wiosną oraz dziegieć, czyli smoła brzozowa – Pix Betulina, otrzymana przez suchą destylację drewna.

Podstawowe substancje czynne
Liść brzozy zawiera flawonoidy, garbniki katechinowe, saponiny (tylko w młodych liściach), związki triterpenowe, olejek eteryczny, żywicę, kwasy organiczne jabłkowy i cytrynowy i sole mineralne, witaminę C i prowitaminę K.
Pączki brzozy zawierają olejek, saponiny, gorycze i flawonoidy (mniej niż w liściach). Sok brzozowy zawiera cukier inwertowany, kwasy organiczne, aminokwasy, sole mineralne i peptydy.
Dziegieć brzozowy to brunatnoczarna ciągliwa ciecz zawierająca związki fenolowe.
Kora zawiera betulinę, betulozyd, saponiny, garbniki, kwasy żywicowe i olejek.

Działanie i zastosowanie
Brzozę zaczęto stosować w lecznictwie dopiero w średniowieczu. Św. Hildegarda leczyła kwiatem brzozy wrzody, a inni później sokiem z brzozy – kamicę nerkową.
W lecznictwie ludowym używano sok z korzeni, pni i gałązek brzozy pozyskiwany wiosną w okresie ruszania soków w tzw. kuracjach wiosennych.
Dziegieć stosowano zewnętrznie przeciw świerzbowi, przeciw grzybicy i w leczeniu egzem.
We współczesnym ziołolecznictwie liść brzozy jest cennym surowcem leczniczym. Wykazuje on działanie moczopędne i saluretyczne oraz słabo napotne. Stosowany jest w postaci odwarów i naparów w chorobach dróg moczowych, jako środek moczopędny i dezynfekujący drogi moczowe, szczególnie przy zmniejszonym wydzielaniu moczu, przy niewydolności nerek, w skazie moczanowej, w zmniejszonym wydalaniu kwasu moczowego oraz w kamicy moczowej.
Liść brzozy jest składnikiem granulatów Reumogran, Syligran, Urogran, pasty Fitolizyna. Wyciągi z liścia brzozy wchodzą w skład preparatu Urosept, granulatu Betagran i płynu Betasol.
Napar z liści brzozy: 1 łyżkę liści zalać 1 szklanką wody i zaparzać pod przykryciem przez 15 minut. Przecedzić. Pić po ½–⅔ szklanki naparu między posiłkami 2–3 razy dziennie w chorobach nerek i dróg moczowych, w obrzękach na tle niedomogi sercowo-nerkowej, jako środek moczopędny w chorobach skóry, jak trądzik młodzieńczy i łuszczyca.
Sok brzozowy stosowany jest w przewlekłych chorobach dróg moczowych, jako środek odtruwający i wzmacniający, regulujący przemianę materii i przeciwdziałający wystąpieniu kamicy nerkowej.

Liść brzozy występuje w mieszance Ziolove Stawy.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart