, Liść karczocha – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)

Syn.: karczoch właściwy, karczoch ogrodowy, parczoch, artyszok. Rodzina astrowate – Asteraceae, dawniej nazywana złożone (Compositae).

Opis rośliny i występowanie
Roślina wieloletnia o łodydze prosto wzniesionej, rowkowanej, słabo rozgałęzionej, do 1,5 m wysokości. Ma długi, palowy korzeń. W pierwszym roku po wysiewie nasion wytwarza rozetę dużych, pierzastodzielnych liści, które z wierzchu są jasnozielone, a od spodu owłosione i miękko kolczaste, liście łodygowe są mniejsze. W drugim roku wyrasta łodyga, na szczytach rozgałęzień której wytwarzają się kwiatostany, duże, głowiaste koszyczki o średnicy 10–15 cm, niekiedy do 25 cm. Kwiatostan składa się grubego mięsistego dna kwiatowego i grubych okryw kwiatowych, zachodzących jedna na drugą, które osłaniają rurkowate purpurowofioletowe kwiaty. Kwitnie od czerwca do października. Owocem karczocha jest dosyć duża owalna niełupka.
W krajach śródziemnomorskich, m.in. we Francji, Włoszech, Hiszpanii oraz w USA jest uprawiany jako wieloletnia roślina warzywna. Do celów kulinarnych przed kwitnieniem zbiera się zmięśniałe, głowiaste koszyczki (mięsiste dno kwiatowe i okrywy kwiatowe są jadalną częścią rośliny), które po oczyszczeniu i usunięciu łuskowatych części gotuje się i zjada z dodatkiem sosów jako delikatną i smaczną jarzynę o uznanych wartościach dietetycznych, również w postaci sałatek. W Polsce karczoch wymarza w zimie i nie może być rośliną warzywną.
Uprawiany jest jako roślina jednoroczna wytwarzająca rozetę przyziemnych liści, nie wykształcająca owoców. W stanie dzikim karczoch występuje w całym rejonie śródziemnomorskim. Pochodzi z Etiopii, skąd został przeniesiony do Egiptu. Karczoch zwyczajny jest zaliczany do najstarszych znanych ludziom warzyw. Jego rysunki są widoczne na staroegipskich płaskorzeźbach, a opisany został 300 lat p.n.e.
Nazwa cynora pochodzi od greckiego słowa kynara, oznaczającego roślinę kolczastą, a nazwa scolymus – od greckiego słowa skolops, co oznacza ostrość dotyku.

Uprawa i pozyskiwanie surowca
Surowcem zielarskim jest liść (Cynarae scolymi folium) i ziele karczocha (Cynarae scolymi herba). W lecznictwie są stosowane również świeże liście karczocha. Jest rośliną jednoroczną, porównywaną w uprawie do roślin okopowych. Potrzebuje ziemi żyznej i przepuszczalnej, zasobnej w wodę. Nawożenie organiczne i mineralne.
Karczoch jest rozmnażany z nasion, które są importowane, bo w Polsce ich uzyskanie jest raczej niemożliwe. Istnieją dwa sposoby zakładania plantacji. Pierwszym sposobem jest wysiew nasion wprost do gruntu w pierwszej połowie maja, aby rośliny wschodziły po przymrozkach, w ilości 15–20 kg na 1 ha na głębokość 1–2 cm. Po ok. 2 tygodniach następują wschody. Bardzo ważnym zabiegiem agrotechnicznym, szcze-gólnie w pierwszym okresie rozwoju roślin, jest staranne odchwaszczenie plantacji i wykonanie przerywki roślin. Później rozety liści karczocha zakrywają międzyrzędzia i tłumią chwasty. Drugim sposobem, bardziej pracochłonnym, jest wysiew nasion do inspektów. Nasiona w ilości 3 kg na hektar wysiewa się już w marcu. Rozsadę wysadza się w pole po 15 maja, gdy ma już 2 pary liści, po przymrozkach, najczęściej w rozstawie 80 × 40 cm. Pierwszy termin zbioru w okresie kwitnienia przypada zwykle w pierwszej połowie sierpnia, a drugi pod koniec wegetacji. Ziele karczocha z większych plantacji zbiera się za pomocą kosiarkoładowaczy. Suszy się go w suszarni ogrzewanej w temp. 40–50°C. Dla ułatwienia samego zbioru, jak i suszenia ziele karczocha można pociąć na kilkucentymetrowe kawałki. Aby uzyskać liść karczocha, odrzuca się ręcznie lub usuwa mechanicznie łodygi pozbawione liści. Prawidłowo wysuszone ziele zachowuje szarozieloną barwę.

Podstawowe substancje czynne
Liście i ziele karczocha zawierają kwasy fenolowe, w tym cynarynę, także laktony seskwiterpenowe, m.in. cynaropikrynę. Ponadto kwasy hydroksykarboksylowe (jabłkowy, mlekowy, cytrynowy) oraz kwasy kawowy i chlorogenowy, flawonoidy, trójterpeny, sterole, garbniki, śluzy, pektyny, witaminę A i B i sole mineralne, m.in. potas.

Działanie i zastosowanie
Liście i ziele karczocha działają żółciopędnie, żółciotwórczo, wzmagają trawienie i przepływ żółci przez wątrobę i drogi żółciowe. Ponadto moczopędnie, przeciwmiażdżycowo, obniżają poziom tłuszczów i cholesterolu we krwi. Zapobiegają miażdżycy tętnic, zwiększają wydalanie moczu i usuwają z organizmu toksyczne produkty przemiany materii. Karczoch działa ochronnie na wątrobę, posiada właściwości regenerowania jej miąższu.

Przetwory
Nalewka z ziela karczocha
100 g wysuszonego ziela karczocha zalać 250 ml (ćwiartka) alkoholu 40% i macerować przez 2 tygodnie, codziennie kilkakrotnie wstrząsając. Przecedzić. Następnie płyn przesączyć przez złożoną gazę, watę lub inny tego typu materiał. Masę ziołową porządnie wycisnąć i przesączyć również. Całość płynów połączyć i przelać do ciemnej butelki. Nalewkę przechowywać w lodówce. Można pić po 20-30 kropli w kieliszku wody kilka razy dziennie jako środek żółciopędny, poprawiający przemianę materii i apetyt. Działa wzmacniająco i regenerująco na wątrobę. Nalewkę zaleca się stosować także przy miażdżycy naczyń krwionośnych, kamicy żółciowej, niewydolności wątroby, dnie moczanowej i podwyższonym cholesterolu.

Wino z liści karczocha
100 g rozdrobnionych liści karczocha zalać butelką (0,75 l) białego wina i macerować przez 2 tygodnie, co jakiś czas wstrząsając i mieszając. Przecedzić. Masę ziołową wycisnąć i wyrzucić. Otrzymane płyny połączyć i przelać do butelki. Wino pić 3 razy dziennie przed jedzeniem po małym kieliszku jako środek żółciopędny, przeciw miażdżycy, obniżający poziom tłuszczów i cholesterolu we krwi i moczopędny.

Liść karczocha występuje w mieszance Ziolove Cholesterol.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart