, Lubczyk ogrodowy – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Lubczyk ogrodowy (Levisticum officinale)

Syn.: lubczyk lekarski, lubiśnik lekarski, łakotne ziele, mleczeń, maggi. Rodzina selerowate – Apiaceae, dawniej nazywana baldaszkowate (Umbelliferae).

Opis lubczyku ogrodowego i jego występowanie
Roślina wieloletnia. W pierwszym roku wegetacji tworzy rozetę długoogonkowych, dużych, ciemnozielonych, lśniących, podwójnie pierzastych liści. W drugim i w kolejnych latach lubczyk wytwarza łodygi kwiatowe nawet do 2 m wysokości, w górze rozgałęzione, wewnątrz puste. Kwiaty ma drobne, żółtozielone, zebrane w płaskie baldachy na szczytach rozgałęzionych pędów. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Owocem jest brunatna rozłupka rozpadająca się na dwie niełupki. Cała roślina posiada charakterystyczny, korzenny zapach. Lubczyk wytwarza silnie rozwinięty system korzeniowy, składający się z krótkiego, grubego kłącza, od którego odchodzą grube korzenie z wieloma korzonkami bocznymi.
Pochodzi prawdopodobnie z Iranu. Występuje w formie zdziczałej w Europie i płd.-zach. Azji. Obecnie uprawiany jest w Europie i USA. W Polsce lubczyk jest uprawiany jako roślina lecznicza i przyprawowa.

Uprawa i pozyskiwanie surowca
Surowcem zielarskim jest korzeń i kłącze lubczyka (Levistici radix). Jest rośliną uprawianą na plantacjach oraz w ogródkach przydomowych. Gatunek ten dobrze rośnie w naszym klimacie. Wymaga gleby lekkiej, w dobrej strukturze, próchniczej, przepuszczalnej, zasobnej w wapń, odpowiednio wilgotnej. Na glebach ciężkich wytwarza dużo drobnych korzeni, co nie jest korzystne w surowcu. Lubczyk wymaga wysokiego nawożenia organicznego i mineralnego. Najlepiej uprawiać lubczyk po warzywach lub okopowych na oborniku. Rozmnaża się z nasion, które można wysiewać na rozsadniku lub wprost do gruntu. Nasiona lubczyku wysiewa się w sierpniu na rozsadniku w rzędy co 25–30 cm na głębokość 1 cm. Na założenie 1 ha plantacji jest potrzebne 500–600 m2 rozsadnika, na który wysiewa się ok. 3 kg nasion. Do gruntu wysiewa się lubczyk w ilości 10 kg/ha w rozstawie co 60 cm, wiosną. Po 2–3 tygodniach ukazują się wschody. Rozsadę z rozsadnika wysadza się do gruntu na miejsce stałe dopiero wiosną, zwykle w kwietniu roku następnego, gdy ma już 3–4 właściwe liście w rozstawie 40 × 40 cm.
W pierwszym roku uprawy bardzo ważne jest przeprowadzenie starannego odchwaszczania, szczególnie w początkowym okresie, bo potem bujne liście zagłuszają rozwój chwastów. Korzenie lubczyku zbiera się w drugim roku uprawy późną jesienią bądź w trzecim wczesną wiosną. Ścina się najpierw nadziemne części rośliny na wysokości ok. 20 cm, a potem wykopuje lub wyoruje korzenie i kłącza kopaczkami lub ręcznie – widłami amerykańskimi. Po wykopaniu korzenie czyści się z resztek części nadziemnych odcinając je, otrząsa z ziemi, odrzuca korzenie nadpsute i płucze. Po wypłukaniu korzenie obsusza się w przewiewnym miejscu, a następnie kroi grubsze kłącza i korzenie na mniejsze części, aby szybciej wysychały. Korzenie suszy się w suszarni ogrzewanej w temp. 30–35°C. Wykopany w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszony surowiec powinien mieć barwę żółtobrunatną, swoisty zapach, smak słodkawy, a następnie trochę szczypiący i gorzkawy. Z 1 ha plantacji uzyskuje się średnio 2–3 tony suchego surowca. Korzenie lubczyku należy przechowywać w torbach papierowych w suchych pomieszczeniach, ponieważ łatwo wilgotnieją i z tego powodu są porażane przez grzyby i gniją.

Podstawowe substancje czynne
Korzeń lubczyku zawiera ok. 1% olejku eterycznego, w tym 70% ftalidów, kumary-ny i furanokumaryny, kwasy organiczne, glukozyd beta-sitosterolu, garbniki, żywice, skrobię, cukry i sole mineralne.

Działanie, zastosowanie i właściwości lubczyku ogrodowego
Lubczyk jest rośliną o silnym zapachu i wielu właściwościach. Znany był w starożytnej Grecji i Rzymie. Opisany w I w. przez Dioskuridesa jako środek ułatwiający trawienie, moczopędny i pobudzający krwawienia miesięczne. W XII w. św. Hildegarda zalecała go w schorzeniach płucnych, bólach brzucha i wzdęciach. Napary lub nalewkę używano jako środek pobudzający lub wzmagający popęd płciowy (afrodyzjak). Obecnie w lecznictwie ludowym lubczyk jest uważany za środek moczopędny, wiatropędny, pobudzający krwawienia miesięczne oraz zwiększający popęd płciowy. Napary z korzenia działają moczopędnie, przeciwskurczowo, pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, wykazują też łagodne właściwości uspokajające. Korzeń lubczyku podawany sam działa dość słabo, w mieszankach ziołowych jego skuteczność wyraźnie wzrasta.

Lubczyk jest bardzo popularną rośliną przyprawową. Wyciągi z korzeni są składnikiem kostek bulionowych, przypraw maggi oraz czubryca. Ziele lubczyka jest używane jako przyprawa. Korzeń lubczyku jest uznaną i cenną przyprawą do zup, wołowiny, jagnięciny, flaków, wędlin, drobiu, ryb i sosów. Lubczyk pasuje w połączeniach z cebulą, czosnkiem czy majerankiem. W przemyśle spirytusowym jest używany olejek z lubczyku do produkcji likierów i wódek żołądkowych, gorzkich i ziołowych. Nalewka z ziela (Tinctura levistici) jest używana do maskowania zapachu czosnku.

Korzeń lubczyka występuje w mieszance Ziolove dla Niego.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart