, Melisa lekarska – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Syn.: rojownik, pszczelnik, matecznik, starzyszek. Rodzina jasnotowate – Lamiaceae, dawniej nazywana wargowe – Labiateae.

Opis rośliny i występowanie
Roślina wieloletnia o silnym zapachu cytrynowym, łodydze rozgałęzionej 4-kanciastej, szaro miękko owłosionej, do 80 cm wysokości. Liście ogonkowe sercowate, grubo karbowano-ząbkowane, o gęstej siatce nerwów, ciemnozielone, od spodu jaśniejsze, po zgnieceniu mają intensywny cytrynowy aromat.
Kwiaty dwuwargowe, drobne, białawe lub różowawe w jednostronnych nibyokółkach, osadzone w pachwinach górnych liści tworzą szczytowe kwiatostany. Kwitnie od czerwca do września. Jest rośliną ulubioną przez pszczoły, a znajduje swój wyraz w nazwie (po grecku melitta – pszczoła, po łacinie mel – miód i po polsku pszczelnik lub rojownik).
Melisa pochodzi z basenu Morza Śródziemnego. Melisa jest powszechnie uprawiana jako roślina lecznicza i miododajna.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest liść melisy ( Melissae folium) i ziele melisy (Melissae herba). Melisa lekarska jest uprawiana na plantacjach w uprawach polowych oraz w pszczelarskich ogrodach, a także w ogródkach oraz skrzynkach lub doniczkach na balkonach. Wymaga gleb o wysokiej kulturze, żyznych, próchniczych, wilgotnych, bogatych w wapń. Jest rozmnażana głównie z nasion. Na większych plantacjach wysiewa się nasiona melisy wprost do gruntu w początkach maja w rzędy co 40 cm, w ilości 5 kg na hektar. Można również rozmnażać melisę przez wysiew nasion do ciepłego inspektu bądź na rozsadnik. Do okien inspektowych wysiewa się melisę w połowie marca w ilości 2 kg, średnio przyjmuje się, że na 1 ha potrzeba ok. 800 okien. Rozsadę do gruntu wysadza się po 15 maja, żeby nie wymarzła. Nasiona na rozsadnik wysiewa się pod koniec kwietnia i na początku maja, w ilości 3 kg na 8 arów rozsadnika. Do gruntu rozsadę z rozsadnika wysadza się w czerwcu, a nawet w lipcu. Bardzo ważnym zabiegiem, szczególnie w początkowym okresie wegetacji, jest staranne odchwaszczanie plantacji oraz spulchnianie międzyrzędzi. Na jesieni wskazane jest obredlanie roślin, jako zabieg ochronny przed wymarzaniem w okresie zimy.
Ziele melisy w pierwszym roku zbiera się najczęściej w sierpniu tylko jeden raz. W latach kolejnych uzyskuje się po dwa zbiory. Ziele melisy kosi się kosiarką lub ścina sekatorem bądź sierpem, podczas kwitnienia roślin, dwukrotnie, pierwszy raz w czerwcu–lipcu, a powtórnie w sierpniu–wrześniu. Ścina się ziele na wysokości 10 cm od powierzchni gleby. Świeże ziele melisy po ścięciu niezwłocznie przenosi się do suszenia. Melisa nie znosi ugniatania, bo łatwo się zaparza i ciemnieje dając surowiec gorszej jakości. Można suszyć ziele melisy w suszarni naturalnej w miejscu zacienionym i dobrze przewiewnym np. na strychu o podłodze z desek. Jeśli pogoda jest wilgotna i jest zimno, należy suszyć ziele melisy w suszarni ogrzewanej w temp. do 35°C, bo to jest roślina olejkowa.
Liść melisy rzadko uzyskuje się z osmykiwania wcześniej ściętego ziela, a przede wszystkim z omłotu wysuszonego ziela, które potem należy starannie odsiać, oddzielić grubsze domieszki pokruszonych łodyg. Z 1 ha otrzymuje się średnio 2–3 tony ziela, a w pierwszym roku o połowę mniej.

Podstawowe substancje czynne
Ziele i liście melisy mają te same związki, ale w różnych ilościach. Są to olejek eteryczny (liście 0,3%, ziele 0,01%), a w nim znajdujące się związki terpenowe jak cytral (o miłym cytrynowym zapachu), linalol i cytronelal. Ponadto garbniki, gorycze, fenolokwasy, a w nich kwas kawowy, rozmarynowy i ferulowy, związki triterpenowe, śluzy, flawonoidy, kwasy organiczne, np. kwas melisowy, żywice, witaminy m.in. C, enzymy i sole mineralne.

Działanie i zastosowanie
Melisa jako roślina lecznicza znana była w czasach starożytnych. Opisywali ją m.in. Hipokrates i Dioskurides. Melisa działa uspokajająco, wiatropędnie, napotnie, wzmacniająco, przeciwskurczowo, przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo, moczopędnie oraz przeciwzapalnie. Obniża ciśnienie, reguluje metabolizm wątroby.
Jest doskonałą rośliną leczniczą na obecne czasy. Posiada właściwości obniżające gorączkę, rozkurczowe także na obwodowe naczynia krwionośne. Hamuje powstawanie zakrzepów.
Obecnie w ziołolecznictwie melisa stosowana jest jako środek uspokajający w zaburzeniach nerwowych, w stanach niepokoju, depresjach i migrenach. Ponadto w zaburzeniach rytmu serca i ciśnieniowych bólach głowy. Ponadto odprężająco i przeciwstresowo. Łagodzi dolegliwości serca wywołane przyczynami psychicznymi oraz wzmacnia je.

Przetwory
Napar melisowy
1 łyżkę wysuszonych i rozdrobnionych liści melisy zalać filiżanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez 15 minut. Przecedzić. Można stosować filiżankę herbaty (1,5-4,5 g suszonych liści) 2-3 razy dziennie jako środek uspokajający, przeciwzapalny i rozkurczowy w bezsenności na tle nerwowym, niepokoju, depresjach, migrenach i zaburzeniach rytmu serca. Pomocniczo przy skokach ciśnienia tętniczego.

Nalewka melisowa
Nalewki melisowe stosuje się w bezsenności na tle nerwowym w stanach pobudzenia nerwowego, niepokoju, depresjach, migrenach. Ponadto w zaburzeniach rytmu serca i przy skokach ciśnienia tętniczego.

Skąd wziąć surowiec na nalewkę melisową?
Najprościej pozyskać potrzebną ilość surowca z własnego ogródka, ze skrzynek lub doniczek trzymanych na balkonach bądź z uprawy polowej podczas pobytu u znajomych zielarzy bądź ich rodzin na wsi. W ostateczności potrzebną ilość surowca wysuszonego można kupić w sklepie zielarskim, a melisę świeżą nabyć w supermarkecie (są do nabycia w doniczkach).

Sposoby przygotowania nalewek melisowych.
Sposób pierwszy – nalewka nr 1:

150 g świeżych liści melisy (może też być młode ziele), gałązkę mięty pieprzowej, pół łyżeczki zmielonego ziela dziurawca i szczyptę zmielonego cynamonu umieścić w garnku, zalać taką ilością wrzącej wody, żeby przykryć zioła i zaparzać przez 15-20 minut. Uzyskany napar ostudzić (zioła wycisnąć) i przecedzić przez bibułę filtracyjną. W międzyczasie przygotować w drugim naczyniu syrop z 50 dag cukru i pół litra wody i dodać do niego sok z 1 cytryny. Następnie połączyć ze sobą napar z ziół, syrop i pół litra spirytusu. Nalewkę odstawić na 2 tygodnie, aby się przegryzła. Jest dosyć słodka i ma cytrynowo- kawowy zapach.

Sposób drugi – nalewka nr 2 – melisówka:
30 g wysuszonych i rozdrobnionych liści melisy lekarskiej, pół łyżeczki wysuszonego i rozdrobnionego korzenia arcydzięgla, pół łyżeczki owoców kolendry, mały kawałek kory cynamonu, szczypta zmielonej gałki muszkatołowej, skórka z ćwiartki cytryny i 1-2 goździki umieścić w szklanym słoju i zalać 1 litrem 40% czystej wódki. Naczynie szczelnie zamknąć i odstawić w zaciszne miejsce na dwa tygodnie. Po upływie tego czasu zioła wycisnąć do płynu i przecedzić nalewkę przez gazę lub bibułę filtracyjną. Odstawić nalewkę po raz wtóry, tym razem na 4 tygodnie. Po tym czasie przelać do ciemnych butelek z dobrym zamknięciem, oznakować, podając nazwę nalewki, datę sporządzenia i przeznaczenie.

Sposób trzeci – nalewka nr 3 – wino melisowe:
50 g wysuszonych, rozdrobnionych liści melisy zalać 1 butelką (ok.700 ml) białego wytrawnego wina i macerować przez tydzień. Zioła wycisnąć, a nalewkę przecedzić przez gazę lub bibułę filtracyjną.
Sposób użycia, działanie i zastosowanie nalewek z melisy
Nalewki melisowe stosuje się w bezsenności na tle nerwowym. W nieżytach przewodu pokarmowego. Nalewki działają uspokajająco, rozkurczowo, wiatropędnie, pobudzają wydzielanie soków trawiennych. Stosuje się je w stanach pobudzenia nerwowego, niepokoju, depresjach, migrenach, nerwicach i w bezsenności. Ponadto w zaburzeniach rytmu serca, nieregularnych miesiączkach, przy skokach ciśnienia tętniczego, także w zaburzeniach trawienia i przemiany materii.

Nalewkę melisową nr 1 pić 2-3 razy dziennie po 1/3 kieliszka 25 ml na 1 filiżankę przegotowanej wody.

Melisówkę (nalewkę nr 2) pić 2-3 razy dziennie po pół kieliszka 25ml jako środek ogólnie wzmacniający, przyspieszający trawienie, pobudzający apetyt, także jako uspokajający.

Wino melisowe pić kilka razy dziennie po małym kieliszku (ok.25 ml) jako środek uspokajający i przeciwskurczowy, tonizujący czynności układu nerwowego w przypadku nerwic, zaburzeń rytmu serca i trawienia, także w nieżycie przewodu pokarmowego, chorobie wrzodowej, w schorzeniach dróg płciowych, bólach miesiączkowych, przy skokach ciśnienia tętniczego.

Liść melisy występuje w mieszankach: Ziolove dla Niego, Ziolove Na Sen, Ziolove Menopauza, Ziolove Serce.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart