liść mięty pieprzowej

Mięta pieprzowa (Mentha piperita)

Rodzina jasnotowate – Lamiaceae, dawniej nazywana wargowe (Labiateae).

Opis mięty pieprzowej i jej występowanie
Roślina wieloletnia, silnie i przyjemnie pachnąca, wytwarzająca podziemne kłącze, silnie ukorzenione, z którego wyrastają czterokanciaste, ciemnopurpurowo nabiegłe łodygi, u podstawy rozgałęzione, gęsto ulistnione, o wysokości 60–90 cm. Z kłącza wyrastają też rozłogi podziemne oraz liczne rozłogi nadziemne płożące się, które mają zdolność ukorzeniania się i wydawania nowych pędów. Liście naprzeciwległe, jajowato-podługowate, ogonkowe, nierówno ostro piłkowane. Kwiaty drobne, różowofioletowe, zebrane na szczytach łodyg w gęste poziome kłosy. Kwitnie od czerwca do lipca. Jest mieszańcem nie wytwarzającym kiełkujących nasion. Rozmnaża się wegetatywnie. Cała roślina posiada specyficzny, orzeźwiający aromat pochodzący od znajdującego się głównie na dolnej stronie liści w gruczołach olejku eterycznego.
W Polsce rośnie dziko kilka gatunków mięty, m.in. mięta polej, nadwodna czy zielona, ale nie zawierają one olejku o właściwościach wymaganych przez lecznictwo i przemysł. Uprawia się w naszym kraju miętę pieprzową odmiany Mitcham, która powstała ze spontanicznego skrzyżowania dzikich gatunków mięty i została znaleziona i opisana w XVIII wieku w Anglii koło miejscowości Mitcham (stąd nazwa odmiany). Mięta pieprzowa obecnie jest rozpowszechniona szeroko w uprawach na całym świecie. W Polsce jest uprawiana na dużych areałach. Miętę znali już starożytni Rzymianie i Egipcjanie, była to prawdopodobnie mięta zielona.

Uprawa i przygotowanie surowca
Surowcem zielarskim jest liść mięty pieprzowej (Menthae piperitae folium) i ziele mięty pieprzowej (Menthae piperitae herba). W lecznictwie stosowane są też olejek miętowy (Menthae piepritae oleum) uzyskiwany przez destylację z parą wodną ziela mięty pieprzowej oraz mentol (Mentholum) otrzymywany z olejku miętowego przez jego wymrożenie. Surowce zielarskie pozyskuje się wyłącznie z mięty uprawianej, która jest jednym z gatunków powszechnie uprawianych w Polsce. Wymaga gleb próchniczych, przepuszczalnych, dobrze nawilgoconych. Dobrze udaje się na glebach nisko położonych przy łąkach i nad rzekami. Plantacje mięty pieprzowej zakłada się wyłącznie z sadzonek. W praktyce stosuje się dwa sposoby zakładania upraw polowych: pierwszy – z sadzonek rozłogowych podziemnych, które pozyskuje się z plantacji matecznej bardzo wczesną wiosną i sposób drugi – za pomocą sadzonek zielnych, które są ukorzenionymi młodymi pędami. Otrzymuje się je wiosną nieco później, bo w kwietniu lub w maju po ruszeniu wegetacji. Są to ukorzenione młode rośliny wysokości 10–15 cm. Zakładanie plantacji sadzonkami rozłogowymi jest możliwe na gruntach, gdzie można wcześniej wiosną wejść w pole. Rozłogi podziemne wyoruje się bądź wykopuje z plantacji matecznej i po odrzuceniu chorych i uszkodzonych możliwie szybko sadzi się w rzędy co 40 cm na głębokość 5–10 cm. Praktycznie wygląda to w ten sposób, że w wyznaczone przez redlice znacznika bruzdy wrzuca się rozłogi podziemne jeden za drugim i przykrywa płytko ziemią. Jeśli na polu stoi woda lub są inne przeszkody, można założyć plantację mięty z sadzonek zielnych. Pozyskuje się je z plantacji matecznej bądź plantacji produkcyjnej. W tym celu odrywa się (uszczypuje) młode pędy nadziemne z korzonkami i układa w pozycji pionowej w skrzynkach drewnianych i jak najszybciej przenosi (przewozi) i wysadza na nowym miejscu. Sadzi się w rzędy co 40 cm, a w rzędzie co 10–12 cm. Do sadzenia mięty oboma sposobami na większych areałach używa się specjalnych sadzarek. Obecnie miętę pieprzową uprawia się na jednym stanowisku przez kilka, a niekiedy kilkanaście lat. Bardzo ważnym zabiegiem, szczególnie zaraz po założeniu plantacji jest odpowiednie jej odchwaszczanie. Dlatego coraz częściej na dużych plantacjach stosuje się herbicydy, które stosowane w odpowiednich dawkach i terminach nie kumulują się i nie pozostają w surowcach.
Zbioru ziela mięty dokonuje się w początkach kwitnienia. W pierwszym roku zazwyczaj jest 1 zbiór, niekiedy uzyskuje się drugi zbiór częściowy, w kolejnych latach uzyskuje się dwa zbiory w ciągu roku. Ziele mięty ścina się na wysokości 5 cm, kiedy ma dobrze rozwinięte i ulistnione pędy najczęściej kosiarką, ale można też ścinać ręcznie. Wówczas uzyskuje się surowiec posegregowany. Jeśli jest ciepło i sucho można suszyć ziele mięty w suszarni naturalnej rozłożone cienką warstwą w miejscu zacienionym i przewiewnym. Dobrze wysycha i nie wymaga dosuszania. Jeśli pogoda jest deszczowa i powietrze jest wilgotne, konieczne staje się suszenie w suszarni ogrzewanej w temperaturze do 35°C.
Najbardziej wartościowym surowcem są liście mięty. W praktyce stosuje się kilka sposobów pozyskiwania liści mięty. Pierwszy sposób polega na zbiorze bezpośrednio na polu – z rosnących roślin zrywa się dobrze wyrośnięte, zdrowe, nie porażone rdzą pojedyncze liście do łubianki lub płaskiego kosza, idąc między rzędami rosnących roślin. Zebrane liście rozkłada się do suszenia w miejscu zacienionym i przewiewnym. Bardzo dobrze schną na suchych strychach wyłożone na drewnianej podłodze. Drugi sposób to ścinanie całego ziela najczęściej sierpem lub sekatorem i „osmykiwanie” liści z uprzednio ściętych roślin i ich dosuszanie w suszarni powietrznej, jak wyżej lub w suszarni ogrzewanej w temp. do 35°C, jeśli jest duża wilgotność w powietrzu i jest zimno. Trzeci sposób – po wysuszeniu ściętego ziela w suszarni powietrznej lub ogrzewanej dokonuje się jego omłotu, a następnie oddziela liść od pokruszonych i połamanych części łodyg. Zebrane w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszone i przygotowane liście mięty powinny zachować zieloną barwę i wysoką – powyżej 1,5% – zawartość olejku eterycznego. Powinny posiadać specyficzny mentolowy zapach, nie powinny mieć śladów rdzy ani brunatnych plamek, które są skupiskami rdzy i być pozbawione zanieczyszczeń organicznych w postaci części rozdrobnionych łodyg.

Podstawowe substancje czynne
Liście mięty zawierają ponad 1,5% olejku (nawet do 3,5%), którego głównym składnikiem jest mentol powyżej 50% nadający olejkowi charakterystyczny smak i zapach oraz wywołujący lokalne uczucie chłodu, estry mentolu (głównie octan i izowalerianian), ketony (menton i izomenton, piperyton, pulegon) . Ponadto monoterpeny (limonen, felandren, alfapinen), tlenki terpenowe (cyneol, jasmon), mentofuran, seskwiterpeny (karofilen i jego tlenek). W olejku mięty pieprzowej wykryto ponad 30 składników. Liście mięty zawierają garbniki, gorycze, fenolokwasy, karotenoidy, sterole, flawonoidy, triterpeny, witaminę C, prowitaminę A i sole mineralne. Olejek miętowy otrzymuje się przez destylację z parą wodną ziela mięty pieprzowej. Jest to ciecz o specyficznym zapachu, piekącym i chłodzącym smaku. Świeżo oddestylowany z ziela mięty olejek poddaje się rektyfikacji, która ma na celu usunięcie z niego związków nadających mu gorzki i nieprzyjemny zapach (mentofuran, terpeny i związki żywicowe).

Działanie i zastosowanie mięty pieprzowej
Liście mięty wykazują działanie rozkurczowe, wiatropędne, żółciopędne, moczopędne, pobudzające czynności wydzielnicze żołądka i wątroby, uspokajające, odkażające, przeciwzapalne, aromatyzujące, przeciwbólowe, stymulujące procesy trawienia, kojące, wywołujące menstruację, napotne. Wyciągi z liścia mięty stosowane są jako lek poprawiający trawienie, działają rozkurczająco, żółciopędnie i żółciotwórczo. W homeopatii stosowane są w kamicy żółciowej i w bólach gardła; w medycynie ludowej w leczeniu wrzodów i ran.

Przetwory
Napar z liści mięty

1 łyżkę liści zalać 1 szklanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem 10 minut. Przecedzić. Pić po ½–1 szklanki przed jedzeniem w dolegliwościach żołądkowych, a także jako środek orzeźwiający i uspokajający. Zewnętrznie tak sporządzony napar można stosować do płukania jamy ustnej i gardła.

W lecznictwie duże znaczenie odgrywa olejek mięty pieprzowej. Stosowany jest doustnie w dolegliwościach skurczowych górnego odcinka przewodu pokarmowego i dróg żółciowych. Jest używany zewnętrznie do inhalacji w nieżytach górnych dróg oddechowych, do płukania jamy ustnej, w stanach zapalnych błony śluzowej. Zewnętrznie jest stosowany w postaci maści, balsamów, w bólach mięśniowych i nerwobólach oraz w nieżytach górnych dróg oddechowych. Sam olejek lub pochodzące z niego składniki wchodzą w skład preparatów: Raphacholin, Rowachol, Mentowal, Terpichol, Aromatol, Argol, Amol, Soma, Sanofil, Vick-Vapo-Rub, Dentosan A, krople miętowe, krople żołądkowe. Olejek miętowy jest składnikiem pasty do sporządzania zawiesiny doustnej NeoFitolizyna stosowanej pomocniczo w infekcjach i stanach zapalnych dróg moczowych, profilaktycznie w kamicy nerkowej i piasku nerkowym. Wchodzi w skład aerozolu natryskowego Sanofil. Preparat wykazuje działania przeciwzapalne, ściągające, miejscowo znieczulające. Sanofil jest skuteczny w leczeniu objawowym pokrzywki u dzieci i młodzieży.
Wskazania: profilaktyka, wyprysk alergiczny, świerzbiączka kontaktowa, zapalenie skóry.
Poza lecznictwem mentol i olejek miętowy ma zastosowanie w przemyśle spożywczym do aromatyzowania likierów, gumy do żucia, w kosmetycznym – pasty do zębów i cukierniczym – cukierków.
W gospodarstwie domowym stosuje się liście mięty jako przyprawę do zup, sałat, potraw mięsnych i rybnych, warzywnych, do serów, sosów i napojów, win, nalewek, herbatek i do wyrobu pieczywa.

Liść mięty występuje w mieszankach Ziolove Odchudzanie, Ziolove Oczyszczanie, Ziolove Na Sen, Ziolove Cholesterol, Ziolove Wątroba, Ziolove Menopauza.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart