, Napar z szałwii – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Szałwia lekarska (Salvia officinalis)

Rodzina jasnotowate – Lamiaceae, dawniej nazywana wargowe (Labiateae).

Opis rośliny i występowanie
Roślina wieloletnia, półkrzew o łodygach rozgałęzionych, szarozielonych, lekko owłosionych, dołem drewniejących, osiąga do 70 cm wysokości. Liście zimnozielone, długoogonkowe, lancetowate lub jajowato-lancetowate, słabo karbowane, młode liście srebrzystoszare, od spodu mocno omszałe. Kwiaty jasnofioletowe lub różowe, zebrane w kłosy na szczytach łodyg. Cała roślina posiada silny, specyficzny, kamforowy zapach. W stanie naturalnym występuje w krajach śródziemnomorskich i stamtąd pochodzi.
W Polsce jest znana od średniowiecza. Jest jedną z ważniejszych uprawnych roślin zielarskich o wielokierunkowym zastosowaniu leczniczym.

Uprawa i pozyskiwanie surowca
Surowcem zielarskim jest liść szałwii (Salviae folium) oraz ziele szałwii (Salviae herba) służące do otrzymywania na drodze destylacji z parą wodną olejku szałwi-wego. Oba rodzaje surowca pozyskuje się z upraw. Szałwia najlepiej rośnie na glebie żyznej, przepuszczalnej, w kulturze o odczynie zasadowym lub obojętnym. W ostre bezśnieżne zimy niekiedy wymarza. Rozmnażana głównie przez wysiew nasion wprost do gruntu lub na rozsadnik, rzadziej wegetatywnie przez sadzonki. Nasiona do gruntu wysiewa się w kwietniu w rzędy co 30 cm, na głębokość 1–1,5 cm, w ilości 7 kg/ha. Wschody ukazują się po ok. 2 tygodniach. W uprawie z rozsady, w ostatnich latach bardzo rzadko stosowanej, po 2 miesiącach od siewu rośliny wysadza się do gruntu.
Wegetatywnie rozmnaża się szałwię za pomocą sadzonek zielnych uzyskanych z pędów w okresie lata bądź przez wiosenny podział dwu- lub trzyletnich roślin. Podstawowymi zabiegami agrotechnicznymi są odchwaszczanie plantacji i spulchnianie międzyrzędzi, a w uprawach wieloletnich przed zimą obsypywanie lub obredlanie roślin. W obawie przed wymarznięciem osłania się plantację, przykrywa-jąc ją krótko pociętą słomą, liśćmi bądź wyparkami szałwiowymi lub miętowymi. Zbiór ziela przeprowadza się przed ukazaniem się pędów kwiatostanowych, gdy liście są już dobrze wykształcone. Najczęściej tuż przed kwitnieniem ścina się całe ziele ok. 5– 7 cm nad ziemią, dwu- lub trzykrotnie w ciągu roku. Ziele szałwii można suszyć w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych roz-łożone cienką warstwą. Jeżeli zdecydujemy się na suszenie w suszarni ogrzewanej, temperatura suszenia nie może przekraczać 35°C. Wysuszone ziele szałwii pozba-wia się łodyg poprzez omłot na młockarni bądź krojenie i ocieranie, a następnie odsiewanie i oddzielanie liści od łodyg na specjalnych urządzeniach. Ziele szałwii przeznaczone do otrzymywania olejku szałwiowego po wysuszeniu jest krojone bez-pośrednio przed załadowaniem do aparatów destylacyjnych. W amatorskiej uprawie liście szałwii można zbierać ręcznie z roślin rosnących lub osmykiwać po ścięciu ziela przez cały sezon wegetacyjny.

Podstawowe substancje czynne
Liście i ziele szałwii zawierają identyczne substancje czynne, tylko w różnych ilościach. Liście zawierają: 1-2,5% olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są: tujon – do 50%, cyneol – do 15% oraz kamfora, borneol, octan borneolu i pinen. Ponadto gorzki lakton karnozol, garbniki, saponiny, triterpeny, germakranikol, flawonoidy, kwasy organiczne, witaminy B1, P, C, karoten, związki żywiczne i sole mineralne.
Wszystkie te substancje czynne wpływają na podniesienie odporności organizmu.

Działanie i zastosowanie
Nazwa szałwia wywodzi się od łacińskiego salvere i oznacza być w dobrym zdrowiu. Szałwia lekarska znana była już w starożytnej Grecji jako roślina lecznicza i przyprawowa. Była niemal uniwersalnym środkiem leczniczym. Opisywali ją Dioskurides, Hipokrates i Pliniusz. W średniowieczu o szałwii pisała św. Hildegarda. W lecznictwie ludowym stosowana była w leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych oraz wątroby i nerek.
Szałwia działa ściągająco i przeciwzapalnie (garbniki), antyseptycznie i grzybobójczo (olejek i gorycz karnozol), rozkurczowo, żółciopędnie, przeciwcukrzycowo, moczopędnie, bakteriobójczo, przeciwbólowo, wiatropędnie, osłaniająco, tonizująco i uspokajająco. We współczesnym ziołolecznictwie jest szeroko stosowana, co potwierdza sławę, jaką cieszy się od najdawniejszych lat.

Przetwory
Napar szałwiowy

1 łyżkę rozdrobnionych liści szałwii zalać filiżanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem 15 minut. Przecedzić. Pić 3 razy dziennie po pół filiżanki w nieżytach żołądka i jelit, w zaburzeniach trawiennych, takich jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki i w dolegliwościach wątroby.

Nalewka z liści szałwii
100 g rozdrobnionych suchych liści zalać 500 ml 70-procentowego spirytusu lub czystej 40-procentowej wódki i macerować przez 2 tygodnie, często wstrząsając. Po przecedzeniu wycisnąć wytrawioną masę ziołową i przelać całość do ciemnej butelki, następnie wstawić do lodówki. Pić po 1 łyżce rozpuszczonej w 1/4 filiżanki wody – jako środek łagodzący nieżyty przewodu pokarmowego, żołądka i jelit, a także w dolegliwościach trawiennych, w niedokrwistości, wzdęciach, biegunkach i niedomaganiach wątroby oraz jako środek pobudzający trawienie.

Wino szałwiowe
20 g (5 łyżek) liści szałwii zalać butelką białego wytrawnego wina, macerować przez tydzień, co pewien czas wstrząsając. Można stosować po 1-3 łyżki, po posiłkach, w przypadkach nerwicy wegetatywnej, także jako środek wzmacniający i pobudzający dla ludzi wyczerpanych pracą fizyczną i umysłową. Ponadto w dolegliwościach trawiennych, takich jak: nadmierna fermentacja w jelitach, w bólach brzucha, wzdęciach, biegunkach, także w niedokwaśności żołądka i przy nudnościach.

Przy niestrawnościach korzystne jest łączenie szałwii z wiązówką błotną i rumiankiem rzymskim. Szałwia jest ziołem o wielu właściwościach leczniczych, a także doskonałą przyprawą.

Liść szałwii występuje w mieszance Ziolove Menopauza.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart