Len zwyczajny (Linum usitatissimum)

Syn.: len siewny, siemię lniane, słowień. Rodzina lnowate – Linaceae.

Opis rośliny i występowanie
Roślina jednoroczna o wzniesionej, cienkiej, pojedynczej lub rozgałęzionej łodydze do 80 cm wysokości. Len oleisty jest bardziej rozgałęziony już od podstawy, a len włóknisty ma łodygę prostą nieznacznie rozgałęzioną. Len posiada palowy, wrzecionowaty korzeń, słabo rozgałęziony. Wśród wielu form botanicznych rozróżnia się m.in. len oleisty, z którego otrzymuje się olej i len włóknisty – uprawiany dla uzyskania włókien. Liście ma lancetowate, gładkie, całobrzegie, ostro zakończone, u lnu oleistego są one mniejsze. Kwiaty zebrane w luźne, wiechowate kwiatostany na szczycie łodygi są pięciopłatkowe, niebieskie lub białe.
Kwitnie od czerwca do sierpnia. Len kwitnie bardzo szybko. Kwitnienie zaczyna się wczesnym rankiem i często kończy po południu, a jeśli jest silne słońce – płatki opadają już przed południem. Jeśli jest zła pogoda – faza kwitnienia się wydłuża. Przeciętnie 1 roślina kwitnie od 3 do 5 dni, a lnu oleistego, który jest bardziej rozgałęziony i ma więcej kwiatów – trochę dłużej. Owocem jest jajowata torebka podzielona wewnątrz na 10–12 przegród, każda z jednym nasieniem.
Nasiona lnu są płaskie, podługowate, błyszczące, śliskie, barwy jasno- lub ciemnobrunatnej, zwane powszechnie siemieniem lnianym. Nazwa rodzajowa Linum pochodzi od słowa celtyckiego lin – nić, usitatissimum po łacinie oznacza: bardziej użyteczny. Dojrzewają w lipcu i sierpniu. Len jest jedną z najstarszych roślin uprawnych. Znany i stosowany był prawdopodobnie w VI tysiącleciu p.n.e.

Uprawa i pozyskiwanie surowca
Surowcem zielarskim są nasiona lnu (Lini semen). W lecznictwie stosowane są olej wytłaczany na zimno z nasion (Lini oleum) oraz wytłoki, czyli tzw. mączka lniana (Lini Placenta seminis). Len jest typową rośliną klimatu umiarkowanego o stosunkowo małych wymaganiach cieplnych, ale dosyć dużych wymaganiach wodnych. Nie ma dużych wymagań glebowych. Udaje się na glebach średnich, w dobrej strukturze starannie uprawionych i starannie odchwaszczonych. Rozmnaża się z nasion. Wysiewa się nasiona do gruntu w końcu marca i na początku kwietnia. Ilość wysiewu i rozstawa rzędów zależą od przeznaczenia surowca. Na cele lecznicze pozyskuje się nasiona lnu przede wszystkim z upraw prowadzonych z przeznaczeniem na włókno. Gęściej i większą ilość nasion wysiewa się, jeśli produkuje się lny włókniste. Bezpośrednio po wysiewie nasion, ale i przez cały okres wegetacji należy prowadzić zdecydowaną walkę z chwastami. Do zbioru przystępuje się w okresie dojrzałości zielonkawożółtej, kiedy nasiona są już dobrze wykształcone, ale jeszcze nie zbrunatniałe i dopiero dojrzewają w czasie suszenia. Zbioru dokonuje się przez wyrywanie roślin z korzeniami ręcznie lub mechanicznie. Po wysuszeniu na polu len przewozi się do pomieszczeń gospodarczych, gdzie jest odziarniany (omłacany).

Podstawowe substancje czynne
Nasiona lnu zawierają: do 6% śluzu w łupinie nasiennej, do 45% oleju tłustego, glikozydy cyjanogenne (do 1,5%), które uwalniają się tylko z rozdrobnionych i namoczonych nasion. Ponadto znajdują się białka, sterole, glokozydy, kwasy organiczne, m.in. askorbinowy, enzymy, sole mineralne ze związkami magnezu, żelaza, kobaltu, miedzi i cynku.
Olej lniany zawiera głównie glicerydy kwasów nienasyconych: linolenowego, linolowego, olejowego oraz mniej glicerydów kwasów nasyconych, także fitosterole i witaminę E.

Działanie i zastosowanie
Nasiona lnu działają osłaniająco na błony śluzowe, łagodząco, przeciwkaszlowo, zmiękczająco na skórę. Przyspieszają gojenie, działają przeciwzapalnie, a także obniżają poziom lipidów we krwi. Nasiona nierozdrobnione w postaci maceratów wodnych stosowane są wewnętrznie w stanach zapalnych górnych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego.
Zewnętrznie stosowane są w postaci okładów i kataplazmów w chorobach skórnych. Obecnie nasiona lnu są stosowane jako śluzowy środek osłaniający i przeciwzapalny w chorobach przewodu pokarmowego, przy wrzodach żołądka i dwunastnicy, w kurczowych bólach brzucha, w schorzeniach dróg moczowych i żółciowych. Ponadto w stanach zapalnych górnych dróg oddechowych, przy chrypce, kaszlu, przeziębieniu i zapaleniu oskrzeli.
Zewnętrznie okłady z nasion lnu stosuje się w stanach zapalnych skóry, na egzemy, wrzody oraz na oparzenia, odmrożenia, trudno gojące się rany, przy wysuszeniu skóry oraz przy skłonnościach do łuszczenia i pękania naskórka.
Wyciąg wodny z nasion ma zastosowanie przy nieżytach i wrzodach żołądka oraz katarach jelit.
Len jest używany w lecznictwie chorób płuc, zwłaszcza zapalenia oskrzeli z obfitym zaleganiem flegmy. W postaci kataplazmów stosowany jest przy zapaleniu opłucnej oraz w leczeniu czyraków, półpaśca, łuszczycy.
Olej lniany działa przyspieszająco na regenerację naskórka i błon śluzowych, ale przede wszystkim jest źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) i obniża poziom lipidów (tłuszczy) i cukru we krwi. Stosowany jest przeważnie zewnętrznie w owrzodzeniach i stanach zapalnych skóry w formie maści, mazideł i emulsji.
Wewnętrznie może być stosowany jako środek obniżający poziom cholesterolu, w postaci kapsułek, np. w preparacie Lipopharm. Olej lniany jest olejem jadalnym.
Makuchy lniane, czyli wytłoki po zmieleniu dają mączkę lnianą wykorzystywaną do produkcji m.in. preparatu Bioflax o działaniu osłaniającym. Mogą być też podawane jako pasza dla bydła.

Przetwory
Odwar z nasion lnu

1 łyżkę siemienia lnianego zalać szklanką wody letniej i gotować powoli pod przykryciem przez 15 minut. Odstawić na 10 minut. Przecedzić. Pić po ½ szklanki 2 razy dziennie w schorzeniach żołądka.

Napar z nasion lnu
1 łyżkę siemienia lnianego zalać szklanką wrzącej wody i odstawić pod przykryciem na 10–15 minut. Pić rano i wieczorem w zapaleniu oskrzeli, zwłaszcza z obfitym zaleganiem flegmy oraz w przypadku zaparć, jako środek przeczyszczający.
Zewnętrznie tak sporządzony napar można wykorzystać w leczeniu czyraków, półpaśca i łuszczycy.

Okład z nasion lnu
50 g rozdrobnionego siemienia lnianego zalać ½ szklanki wody wrzącej. Wymieszać i zagotować. Odstawić na 10 minut. Tak przyrządzoną konsystencję włożyć do gazy lub płótna i stosować w postaci okładów na wrzody, ropnie, czyraki i opuchliznę.

Nasiona lnu występują w mieszance Ziolove Uroda.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart