Róża dzika (Rosa canina)​

Syn.: róża pospolita, róża polna, róża cierniowa, szypszyna. Rodzina różowate – Rosaceae.

Opis dzikiej róży i jej występowanie
Róża dzika jest znanym krzewem o łukowato wygiętych pędach i silnych haczykowato zagiętych kolcach. Liście złożone są z 5-7 listków pojedynczo lub podwójnie ząbkowanych. Kwiaty pachnące, pięciopłatkowe, różowe lub białawe, osadzone są pojedynczo lub zebrane w baldachogrona. Kwitnie w maju i czerwcu. Owoce dojrzewają we wrześniu i październiku. Owocem jest tzw. szupinka purpurowo-czerwona lub koralowa, owalnie wydłużona lub kulista o twardej błyszczącej powierzchni. W mięsistej owocni znajdują się liczne białawe lub żółte owocki (orzeszki) posiadające ostre szczecinki nazywane nieprawidłowo nasionami. Na świecie znanych jest ok. 1400 gatunków i odmian róż. W Polsce dziko rosną 23 gatunki. Do celów leczniczych poza różą dziką nadają się również: róża francuska (Rosa gallica), róża stulistna (Rosa centifolia), róża pomarszczona (Rosa rugosa) i róża girlandowa (Rosa cinnamomea). Różnią się one między sobą pokrojem i wielkością krzaka, kształtem i wielkością liści i kwiatów oraz barwą, kształtem i wielkością owoców.
Surowiec leczniczy i spożywczy pozyskuje się również w wprowadzonej do uprawy róży pomarszczonej (Rosa rugosa) o wysokiej zawartości witaminy C, która ma owłosione pędy, duże kwiaty ciemno różowe i duże spłaszczone owoce.
Róża dzika rośnie u nas pospolicie na brzegach lasów, w pobliżu domostw. Na miedzach i leśnych przydrożach, na zrębach, w zaroślach, na słonecznych zboczach i nieużytkach. Sadzona jest też w parkach i ogrodach jako krzew ozdobny i również jako żywopłot. Jest też sadzona na plantacjach na potrzeby przemysłu farmaceutycznego.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest owoc róży dzikiej (Rosae fructus, syn. Cynosbati fructus). W lecznictwie stosowane są: owoc róży (Rosae fructus; Fructus Cynosbati cum seminibus – cały owoc z orzeszkami, sine siminibus – pozbawiony orzeszków) oraz kwiat róży (Rosae flos, syn. Rosae petalae – płatki róży).
Owoce pozyskuje się ze stanu naturalnego lub z upraw, gdy są czerwone bez szypułek. Zbiera się je ręcznie w rękawicach, w miarę dojrzewania, gdy są już wybarwione, ale jeszcze twarde, od sierpnia do października, przed nadejściem przymrozków. Owoce przejrzałe lub przemrożone tracą część witaminy C i ciemnieją podczas suszenia.
Zbiór owoców róży najlepiej przeprowadzać w dni pogodne po obeschnięciu rosy. Do celów spożywczych i  leczniczych suszy się je w całości lub przed suszeniem rozcina się je, wydrąża i wyrzuca orzeszki razem z włoskami. Niewielkie ilości owoców róży można wysuszyć w suszarni naturalnej rozłożone cienką, pojedynczą warstwą w  miejscu zacienionym, ale o dobrym przewiewie, np. na drewnianym strychu pod blaszanym dachem przy suchej i słonecznej pogodzie. Jeśli jest wilgotno i zimno, większe partie owocu należy suszyć koniecznie w suszarni ogrzewanej w temp. do 35°C, a jeszcze lepiej rozpoczynać suszenie w temp. 100°C, a dosuszać przy 35°C, wówczas uchroni się więcej witaminy C. Zebrany w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszony owoc dzikiej róży powinien zachować naturalną barwę i kwaskowato-słodki smak.
Płatki róży (kwiat) zbiera się na początku kwitnienia podczas suchej pogody i suszy w cieniu i przewiewie, rozłożone cienką warstwą bądź w suszarni ogrzewanej w temp.

Podstawowe substancje czynne
Owoc róży zawiera do 1,8% lub więcej witaminy C, karotenoidy, flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne, cukry, ksantofile, pektyny oraz mniejsze ilości witamin B1, B2, E, K i PP, trochę olejku eterycznego i sole mineralne. Kwiat róży zawiera flawonoidy, antocyjany, garbniki i olejek eteryczny zawierający m.in. geraniol, cytronelol i nerol.

Działanie, zastosowanie i właściwości dzikiej róży
Róża dzika znana jest ludzkości od kilku tysięcy lat. Owoce róży są przede wszystkim przebogatym źródłem witaminy C, działają ogólnie wzmacniająco. Naturalna witamina C jest kilkakrotnie skuteczniejsza w działaniu od syntetycznej. Róża dzika działa również przeciwskurczowo, moczopędnie, żółciopędnie, przeciwzapalnie i przeciwszkorbutowo. Owoce róży stosuje się jako lek witaminowy w chorobie przeziębieniowej, także w nieżytach przewodu pokarmowego, biegunkach, w chorobie wrzodowej żołądka, dwunastnicy, chorobach zakaźnych w okresach rekonwalescencji.
Ponadto róża działa przeciwkrwotocznie, przeciwdepresyjnie, przeciwbakteryjnie, odtruwająco i przeciwwirusowo. Uszczelnia i wzmacnia naczynia krwionośne. Wewnętrznie napary z owoców róży stosuje się także przy nadmiernej łamliwości naczyń i skłonności do krwawień oraz w zaburzeniach krążenia. W medycynie hinduskiej stosuje się je na stany zapalne i zastój krążenia. Wykazano eksperymentalnie, że płatki róży posiadają właściwości moczopędne, hipoglikemiczne i przeciwwolnorodnikowe.
Owoce róży wzmacniają układ odpornościowy. Pobudzają ponadto przemianę materii. Działają także łagodnie moczopędnie i nadają się do przepłukiwania organizmu w schorzeniach nerek i pęcherza moczowego.
Najnowsze badania wykazały, że proszek z owoców ususzonych wraz z niełupkami wykazuje działanie antyoksydacyjne (jest przeciwutleniaczem), zapobiega przemieszczaniu się białych krwinek do miejsc objętych stanem zapalnym.

Przetwory
Napar z owoców róży
1 łyżkę rozdrobnionych owoców zalać szklanką wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem 15 minut. Przecedzić. Pić 3 razy dziennie po szklance w anemii, awitaminozie, w osłabieniu i niedokrwistości. Także w bezsenności i nerwicach dla wzmocnienia sił obronnych organizmu przy ogólnym wyczerpaniu.

Odwar z owoców róży
1 łyżkę rozdrobnionych owoców róży zalać szklanką ciepłej wody i gotować pod przykryciem przez 5 minut, nie dopuszczając do wrzenia. Odstawić na 15 minut. Przecedzić. Pić po 1 szklance 3 razy dziennie jako środek moczopędny, regulujący przemianę materii i witaminowy do zapobiegania nieżytom jelit w schorzeniach i dolegliwościach w obrębie dróg moczowych, również w reumatyzmie i cukrzycy.

Nalewka z owoców dzikiej róży
Do 500 g owoców dzikiej róży dodać 250 g cukru (szklankę) i zalać 1 litrem mocnego wina lub 0,75 l czystej wódki. Odstawić do ciepłego miejsca na tydzień, co pewien czas wstrząsnąć. Po tygodniu przecedzić różaną masę przez gazę lub inny podobny materiał i wycisnąć resztki płynu. Otrzymany płyn przelać do ciemnych butelek i wstawić do lodówki. Pić 2 razy dziennie po kieliszku nalewki jako środek wzmagający apetyt, poprawiający przemianę materii i trawienie, szczególnie po zatruciach pokarmowych.

Wino różane (receptura I)
Do 10-litrowego balona wsypać 5 kg owocu róży dzikiej (zajmie to ok. połowę pojemności), dodać 2 kg cukru rozpuszczone w 5 litrach wody oraz drożdże winne. Włożyć koniecznie rurkę fermentacyjną. Odstawić na 4 tygodnie
do ciemnego pomieszczenia. Po zakończeniu fermentacji odlać wino i pozostawić do sklarowania. Pić po kieliszku przed snem jako lek wzmacniający i wysokowitaminowy. Szczególnie wzmacnia serce.

Wino różane (receptura II)
Owoc dzikiej róży dryluje się, owocki (orzeszki) odrzuca, owocnie rozdrabnia, zasypuje cukrem i zalewa przegotowaną wodą w proporcjach 1 kg owoców róży na 1 kg cukru rozpuszczony w 4 litrach wody, najlepiej
w balonie z ciemnego szkła. Po włożeniu rurki fermentacyjnej przetrzymywać w pomieszczeniu z dala od światła. Po ustaniu fermentacji, gdy owoc róży opadnie i przestanie krążyć w górę i w dół, wino zlewa się do sklarowania. Pozostały owoc ponownie zasypuje się cukrem i zalewa przegotowaną wodą w proporcjach 1:1:4 i odstawia.
Po całkowitym sklarowaniu rozlewa się do ciemnych butelek i wykorzystuje według potrzeb.

Napar z płatków róży używany jest do zmywania twarzy w celu odświeżenia cery. W kosmetyce woda różana jako uboczny produkt destylacji jest używana jako antyseptyczny tonik do wygładzania skóry, zwłaszcza suchej, wrażliwej i łatwo ulegającej podrażnieniom.
Olejek różany używany jest w przemyśle perfumeryjnym jako składnik perfum i dodatek do mydeł i kremów.

Owoce dzikiej róży wystepują w Ziolove Odporność.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart