, Owoc jarzębiny – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Jarząb pospolity (Sorbus aucuparia)

Syn.: jarzębina, jarząbek. Rodzina różowate – Rosaceae.

Opis jarzębu pospolitego i jego występowanie
Drzewo wyrastające do 15 m wysokości o rzadkiej koronie i gładkiej, jasnopopielatej korze, znane powszechnie ze swoich koralowoczerwonych owoców zebranych w duże, proste baldachogrona. Pospolicie drzewo nazywane jest jarzębiną czerwoną. Liście ma nieparzystopierzaste, o drobnych listkach podłużnie lancetowatych. Za młodu miękko owłosione, jasnozielone, ostro piłkowane na prawie całej długości. Kwiaty liczne, drobne, białe, zebrane w szczytowe baldachogrona. Jarzębina kwitnie w maju, a owoce dojrzewają w sierpniu i we wrześniu. Są to kuliste i mięsiste jagody, początkowo pomarańczowe, w pełni dojrzałe są szkarłatnoczerwone, w smaku gorzkie i cierpkie. Utrzymują się na drzewie dosyć długo po opadnięciu liści.
Jarząb pospolity występuje w całej Europie, także w Azji Mniejszej i na Kaukazie. W Polsce występuje powszechnie na terenie całego kraju. Rośnie w lasach, zaroślach, w parkach, przy ogrodach, przy drogach i zabudowaniach. Bywa często sadzona wokół zabudowań, wzdłuż ulic, jako roślina ozdobna. Jarzębina rośnie zarówno na glebach żyznych, jak i ubogich, w miejscach suchych, jak i wilgotnych. Jest rozsiewana przez ptaki i często rośnie na skałach oraz na starych murach i wieżach. W Polsce występują rzadziej również gatunki pokrewne: jarząb mączny o owocach mączystych w kształcie małych szkarłatnych jabłuszek, jarząb szwedzki o owocach pomarańczowoczerwonych, kwaskowatych bez goryczy, jarząb brekinia o owocach jadalnych kształtu eliptycznego, brunatnych i klapowanych. Wymienione gatunki różnią się również kształtem liści.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest owoc (Sorbi fructus) oraz kwiat jarzębiny (Sorbi flos). Kwiaty zbiera się na początku kwitnienia. Ścina się całe kwiatostany sekatorami tyczkowymi lub z drabin zwykłymi sekatorami i układa w koszach unikając zgniatania. Suszy się je w baldachach w suszarni naturalnej w miejscach zacienionych i przewiewnych. Można też suszyć w suszarni ogrzewanej w temp. do 30°C. Po wysuszeniu kwiaty ociera się z szypułek na sitach lub ręcznie osmykuje, odrzucając łodyżki kwiatostanowe. Do zbioru owoców należy przystępować, gdy uzyskują czerwoną barwę. Owoce zebrane po przymrozkach mają co prawda smak łagodniejszy i mniej gorzki, ale są miękkie i łatwo ciemnieją w czasie suszenia. Owoce jarzębiny zbiera się ścinając sekatorami całe baldachy, nie uszkadzając gałęzi. Ścięte baldachy układa się luźno w koszach i możliwie szybko przenosi do suszenia. Nie należy przetrzymywać zebranych owoców, bo mogą pleśnieć i psuć się. Suszy się je w suszarniach ogrzewanych początkowo w temp. 30°C rozłożone cienką warstwą na sitach, a dosusza w temp. do 40°C. Zwykle suszy się całe baldachy, a po wysuszeniu ociera się owoce z szypułek. Rzadziej obrywa się owoce od szypułek przed suszeniem. Zebrane w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszone kwiaty powinny zachować barwę białą, a owoce czerwonokoralową. Oba rodzaje surowca nie powinny zawierać szypułek, a owoce nie mogą być przypalone i uszkodzone.

Podstawowe substancje czynne
Owoce jarzębiny zawierają kwasy organiczne, karotenoidy, garbniki, gorycze, węglowodany (najważniejszy jest alkohol cukrowy sorbitol), pektyny, witaminę C i pro-witaminę A. W kwiatach występują karotenoidy, antocyjany i kwasy organiczne.

Działanie, zastosowanie i właściwości jarzębu
Lecznicze właściwości jarzębiny wykorzystywano już w starożytnej Grecji, a w Europie Środkowej – w średniowieczu. W lecznictwie ludowym stosowano jarzębinę jako środki przeczyszczające, moczopędne, hamujące krwawienia oraz w reumatyzmie i chorobach płuc.
Owoc jarzębiny działa łagodnie ściągająco, przeciwzapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego i drogi moczowe, także słabo przeciwbiegunkowo, a nawet przeciwmiażdżycowo i lekko moczopędnie. Owoce jarzębiny stosuje się przeważnie w mieszankach w stanach zapalnych nerek, kamicy moczowej i zaburzeniach krążenia obwodowego. Ponadto w nieżycie żołądka, dwunastnicy i jelita cienkiego i w mało nasilonych biegunkach. Kwiaty działają moczopędnie i rozwalniająco.

Przetwory
Odwar jarzębinowy
1 łyżkę rozdrobnionych owoców jarzębiny zalać 1 szklanką wody letniej. Ogrzewać do wrzenia powoli pod przykryciem 5 minut. Odstawić na 15 minut. Przecedzić. Pić po ⅓ do ½ szklanki jako lek przeciwbiegunkowy i moczopędny 2–3 razy dziennie.

Macerat jarzębinowy
1 łyżkę dobrze rozdrobnionych i rozgniecionych owoców zalać 1 szklanką wody zimnej i pozostawić na noc pod przykryciem. Rano przecedzić. Pić porcjami w ciągu dnia przy trudnościach z wypróżnianiem i lekkim zaparciu.

UWAGA – świeże owoce jarzębiny mogą wywołać wymioty i biegunkę. Jest to spowodowane obecnością kwasu parasorbowego, kwas ten rozkłada się jednak podczas suszenia owoców lub sporządzania wyciągów.

Najwięcej owoców zużywa przemysł spirytusowy do wyrobu wódek i likierów.

Owoce jarzębiny występują w mieszankach Ziolove Odporność i Ziolove Stawy.

Artykuł pochodzi z książki “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart