, Owoce czarnego bzu – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Bez czarny (Sambucus nigra)

Syn.: dziki bez czarny, bez lekarski, bzowina, hyćka, holunder. Rodzina przewiertniowate – Caprifoliaceae.

Opis rośliny i występowanie
Jest to powszechnie znany krzew, silnie rozrastający się, czasami niewysokie drzewo o specyficznym zapachu. Kwiaty ma drobne, biało kremowe, osadzone na długich szypułkach, zebrane w płaskie baldachokształtne kwiatostany. Kwiaty mają bardzo intensywny zapach. Owocem jest jagoda czarna lub ciemnofioletowa, lśniąca i soczysta, zawierająca sok o podobnym kolorze. Bez czarny występuje w całej środkowej Europie, krajach bałkańskich i środkowo- zachodniej Azji. W Polsce występuje powszechnie na terenie całego kraju. Rośnie dziko w zaroślach, na miedzach, na brzegach lasów, na zrębach leśnych, blisko siedzib ludzkich, na rumowiskach i nieużytkach oraz w parkach i ogrodach. Jest też często sadzony w ogrodach i parkach jako roślina ozdobna i lecznicza.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Prawie wszystkie części rośliny maja zastosowanie w lecznictwie. Najbardziej znanym surowcem jest kwiat (Sambuci flos) oraz owoc (Sambuci fructus). Pewne znaczenie ma też kora z korzeni (Sambuci cortex), same korzenie (Sambuci radix) oraz liście (Sambuci folium).
Głównym surowcem zielarskim są kwiaty i owoce bzu czarnego zbierane ze stanu naturalnego. Zbiera się całe kwiatostany w maju i w czerwcu, gdy część kwiatów w baldachach jest jeszcze nierozwinięta. Nie można zbierać kwiatostanów w pełni kwitnienia, z których opadają już przekwitające kwiaty. Takie kwiatostany nie nadają się do
zbioru, bo uzyskuje się z nich niskiej jakości surowiec leczniczy. Kwiatostany ścina się sekatorami i całe baldachy układa się luźno w koszach. Zbioru kwiatów bzu dokonuje się w dni suche i po obeschnięciu rosy. Zbiór mokrych kwiatów prowadzi do ich ciemnienia w czasie transportu i samego suszenia. Nie powinno się również dopuszczać, aby podczas transportu kwiaty były zgniecione. Ścięte i luźno ułożone w koszach przenosi się do suszenia. Suszy się całe kwiatostany. Jeśli jest ładna pogoda i jest sucho, można je suszyć w warunkach naturalnych w suszarni powietrznej, koniecznie w miejscach zacienionych i przewiewnych. Rozkłada się kwiatostany pojedynczą warstwą na sitach, na drewnianych podestach, na skrzynkach, na deskach wyłożonych czystym, białym papierem, można również rozwieszać je na drutach lub na sznurkach. Nie wolno suszyć kwiatów bzu czarnego na słońcu, gdyż ciemnieją i tracą właściwości lecznicze. Jeśli jest pochmurno, są niższe temperatury i duża wilgotność powietrza oraz kiedy zbioru
dokonuje kilka osób jednocześnie, przez co są do wysuszenia większe partie surowca, suszenie należy prowadzić w suszarniach ogrzewanych. Do tego celu nadają się suszarnie komorowe typu Leśniczanka. Komora suszarni posiada kilkadziesiąt sit, na których luźno rozkłada się kwiatostany bzu. Temperatura suszenia w suszarni ogrzewanej nie
powinna przekraczać 30°C. Kiedy kwiaty są już suche, a szypułki jeszcze elastyczne, przerywa się suszenie i przystępuje do ocierania. Kwiat bzu otarty, który jest właściwym surowcem, uzyskuje się ocierając kwiatostany na sitach lub ręcznie osmykując je z szypułek. Po otarciu kwiaty należy doczyścić na sitach odrzucając szypułki kwiatostanowe. Zebrany we właściwym momencie i prawidłowo wysuszony i doczyszczony kwiat bzu czarnego powinien posiadać naturalną białokremową barwę.
Tak jak ścinanie kwiatostanów bzu czarnego przeprowadza się w momencie, gdy pierwsze kwiaty brzeżne są już rozwinięte, a środkowe jeszcze nie, a więc na początku kwitnienia, tak przy zbiorze owoców ścina się całe baldachy dopiero wtedy, gdy wszystkie owoce są dojrzałe, czarne i lśniące. Zwykle owoce zbiera się w sierpniu i wrześniu, gdy osiągną pełną dojrzałość. Nie należy ścinać baldachów choćby z niewielką ilością zielonych i niewybarwionych owoców. Do suszenia owoców bzu czarnego konieczne są suszarnie ogrzewane. Ścięte baldachy z lśniąco czarnymi owocami układa się ostrożnie w płaskich koszach, aby ich nie pognieść i jak najszybciej przenosi do suszarni. Mogą to być suszarnie komorowe. Suszenie owoców rozpoczyna się w temperaturze ok. 30°C, potem zwiększa się temperaturę suszenia do 55°C, unikając przypalenia owoców. Wysuszone owoce ociera się na sitach i oczyszcza z szypułek.
Zebrane w odpowiednim momencie i prawidłowo wysuszone owoce nie mogą zawierać szypułek, owoców niewybarwionych, nie mogą być zgniecione i przypalone. Powinny zachować naturalną ciemnofioletową lub czarną barwę. Zbioru liści dokonuje się w kwietniu i maju, gdy są jeszcze młode, zbioru kory z korzeni lub samych korzeni dokonuje się na przedwiośniu w lutym i marcu. Mają one jednak małe znaczenie.

Podstawowe substancje czynne
Kwiaty bzu czarnego zawierają flawonoidy m.in. rutozyd, pochodne kemferolu i kwercetyny, kwasy fenolowe i ich glikozydy. Ponadto kwasy organiczne, olejek, garbniki, śluzy roślinne, triterpeny, sterole oraz sole mineralne. Owoce bzu czarnego zawierają glikozydy antocyjanowe, cukry, pektyny, garbniki, kwas foliowy, kwas jabłkowy i chlorogenowy, witaminy z grupy B, witaminy C i P, prowitaminę A, niewielkie ilości olejku oraz sole mineralne.

Działanie i zastosowanie
Czarny bez ma silne działanie wspomagające odbudowę odporności organizmu.
Kwiaty bzu czarnego mają wielostronne działanie, m.in. dzięki obecności flawonoidów uszczelniają ściany naczyń włosowatych i zwiększają ich elastyczność oraz zapobiegają przenikaniu osocza i krwinek czerwonych na zewnątrz włośniczek. Wykazują też właściwości przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Dobrze wpływają na pracę dróg moczowych i układu trawiennego.
Owoce bzu czarnego posiadają właściwości przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, moczopędne i odtruwające. Ponadto bakteriobójcze i wirusobójcze. Należą do tzw. środków czyszczących krew, usuwają z organizmu – wraz z potem, moczem i kałem – szkodliwe produkty przemiany materii i trujące toksyny. Działają również przeciwzapalnie i lekko przeczyszczająco.
Odwary z owoców bzu czarnego stosuje się doustnie jako środek odtruwający i pomagający usuwać z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii i toksyny.

Przetwory
Odwar z owoców bzu czarnego
1-2 łyżki owoców zalać 1 szklanką zimnej wody. Ogrzewać do wrzenia i gotować powoli pod przykryciem przez 5 minut. Odstawić na 15 minut. Przecedzić. Pić po 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie jako środek ułatwiający wypróżnianie i moczopędny. Także jako środek usuwający z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii i toksyny. Pomocniczo jako lek przeciwbólowy, wprawdzie kilkadziesiąt razy słabszy od morfiny, ale nie wywołuje uzależnień.

Sok z owoców bzu czarnego
Świeże, dojrzałe owoce, po oczyszczeniu i umyciu ogrzewać w garnku mieszając, aż puszczą sok, można też gotować w wodzie przez 3-5 minut. Następnie rozciera się na miazgę i wyciska z nich sok, przepuszczając przez gazę lub płótno. Wyciśnięty sok po odstawieniu i przecedzeniu można pasteryzować, zagotowując z miodem (2 części miodu na 10 części soku) lub uzupełnić cukrem w stosunku 1:1. Po dodaniu cukru gotować jeszcze przez kilka minut. Następnie rozlać do słoików i butelek.
Pić 2-3 razy dziennie po 1 szklance rozcieńczonego wodą soku (50 g soku uzupełnić gorącą wodą w szklance).
Stosować w przeziębieniach, grypie oraz zaburzeniach trawiennych, jako środek pomocniczy w zapaleniu korzonków nerwowych i nerwobólach.

Sposób przygotowania nalewki bzowej z owoców
Pół kilograma w pełni dojrzałych, dokładnie umytych i osuszonych owoców bzu czarnego, zebranych najlepiej z ustronnych miejsc, z dala od dróg i szos, umieścić w trzylitrowym słoju i zalać 1 litrem 40% czystej wódki.
UWAGA: nie należy ścinać baldachów, choćby z niewielką ilością zielonych i niewybarwionych owoców. Dla poprawienia smaku można dodać kawałek kory cynamonu i 3-4 goździki. Słój szczelnie zamknąć i starannie wymieszać. Odstawić na 2 tygodnie w ciepłe miejsce, codziennie wstrząsając zawartość. Po upływie tego czasu zlać ostrożnie płyn znad owoców. W międzyczasie przygotować syrop, zalewając 200 g cukru 100 g wody przegotowanej i po rozpuszczeniu się cukru dodać wyciśnięty sok z 1 cytryny. Syrop doprowadzić do temperatury pokojowej i połączyć z nalewką. Całość przelać do trzylitrowego słoja, starannie wymieszać i odstawić na 2 tygodnie. Po upływie tego czasu nalewkę przecedzić przez gazę lub bibułę filtracyjną i przelać do ciemnych butelek, oznakować ją podając jej nazwę, datę sporządzenia, sposób użycia, działanie i zastosowanie. Stosować szczególnie w okresie jesiennych przeziębień.

Sposób użycia, działanie i zastosowanie nalewki bzowej z owoców
Pić 1-2 razy dziennie, po kieliszku 25 ml, jako środek przeciw przeziębieniom. Działa napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie, słabo przeciwbólowo i lekko przeczyszczająco. Czyści krew, usuwając z organizmu – wraz z potem, moczem i kałem – szkodliwe produkty przemiany materii i trujące toksyny. Posiada również właściwości przeciwreumatyczne, przeciwzapalne, bakteriobójcze i wirusobójcze. Nalewkę zaleca się stosować w przeziębieniach, zapaleniu oskrzeli, grypie oraz przy zaburzeniach trawiennych, a także jako środek pomocniczy w rwie kulszowej i nerwobólach oraz jako środek odtruwający, pomagający usuwać z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii. Działa też korzystnie na drogi moczowe, przeciwdziałając stanom zapalnym.

Owoc bzu czarnego i kwiat bzu czarnego znajdują się w mieszance Ziolove Zdrowe Oczy. Owoc bzu czarnego występuje w mieszance Ziolove Oczyszczanie, a kwiat bzu czarnego jest w mieszance Ziolove Stawy.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła dla układu nerwowego”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart