Głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna)
Głóg dwuszyjkowy (Crataegus oxycantha)

Syn.: głóg pospolity, ciernie białe, bulimączka, babicha, głożyna.

Opis głogu i jego występowanie
Głóg jednoszyjkowy jest krzewem lub drzewem osiągającym niekiedy wysokość 8-10 m. Głóg dwuszyjkowy jest krzewem wyrastającym do 5 m. Obydwu gatunków splątane gałęzie posiadają ciernie do 2 cm długości. Liście o zmiennych kształtach często odwrotnie jajowate lub okrągławo-klapowate, o głęboko powycinanych klapach. Liście od góry są ciemniejsze, połyskujące, spodem jaśniejące. Kwiaty białe, rzadziej różowe, pięciopłatkowe, tworzą wielokwiatowe szczytowe podbaldachy. Obydwa gatunki głogów kwitną w maju i czerwcu, lecz głóg dwuszyjkowy zakwita zwykle wcześniej. Owoce są kuliste lub jajowato-kuliste, brunatnoczerwone, mięsiste. Dojrzewają we wrześniu i październiku. Cechą różniącą oba gatunki jest budowa słupków kwiatowych. Głóg jednoszyjkowy ma słupek jednoszyjkowy, a owoc wytwarza jedną pestkę. Głóg dwuszyjkowy – słupek o dwóch szyjkach, a owoc posiada dwie pestki. Głogi występują w Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce rosną dziko w lasach i zaroślach, na zrębach, pospolicie występują przy drogach, na brzegach lasów, w parkach, w ogrodach. Głóg dwuszyjkowy często jest wysadzany dla pięknych kwiatów i owoców. Tworzy gęste i ładne żywopłoty. Sadzony często w parkach głó szkarłatny, o kwiatach czerwonych lub różowych nie ma właściwości leczniczych.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest kwiat głogu z liśćmi (Crataegi inflorescentia) oraz owoc głogu (Crataegi fructus). Surowce pozyskuje się ze stanu naturalnego. Do celów leczniczych zbiera się świeżo rozkwitające kwiatostany z 3–5 najbliższymi liśćmi w początkowym okresie, tj. wtedy, kiedy część kwiatów jest jeszcze nie rozwinięta i znajduje się
w stadium pączka. Ścina się całe kwiatostany razem z pierwszymi liśćmi. Najczęściej używa się do tego celu sekatorów.
Nie powinno się obrywać kwiatostanów, bo wówczas można uszkadzać kwiaty. Zbioru kwiatów dokonuje się tylko podczas suchej pogody, po obeschnięciu rosy i osuszeniu kwiatostanów po deszczu. Nie powinno się zbierać kwiatów z oprzędami owadów oraz z liśćmi, które są uszkodzone lub mają niewłaściwą barwę. Świeżo ścięte kwiaty głogu z liśćmi układa się luźno w koszach i możliwie szybko przenosi do suszenia. Nie należy kwiatów ugniatać ani wkładać do worków, bo zgniecione i zaparzone szybko ciemnieją podczas suszenia. Kwiat głogu z liściem może być suszony w warunkach naturalnych.
Rozkłada się surowiec cienką warstwą w miejscu suchym, przewiewnym i zacienionym. Należy dodać, że suszenie kwiatostanu głogu w suszarniach powietrznych jest dosyć trudne. Suszymy bowiem jednocześnie dwa rodzaje tego samego surowca, tzn. kwiaty i liście. Najlepiej i najpewniej suszy się kwiat głogu z liściem w suszarniach ogrzewanych w temperaturze nie przekraczającej 35°C. Zebrany w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszony kwiat głogu z liściem powinien zachować naturalną białokremową barwę kwiatów, a zieloną – liści oraz swoisty zapach i gorzki smak.
We wrześniu i w październiku zbiera się również owoce. Do zbioru owoców głogu przystępuje się wtedy, gdy są już wybarwione i mają ciemnoczerwoną barwę, ale są jeszcze jędrne. Owoce zbiera się ręcznie, bez szypułek lub za pomocą specjalnych sekatorów.
Zebrane układa się w płaskich koszach i łubiankach. Świeżo zebrane dobrze znoszą transport i przechowywanie. Owoce głogu suszy się w suszarniach ogrzewanych. Dobre rezultaty daje suszenie dwuetapowe: początkowo w temperaturze nieznacznie podwyższonej ok. 30°C, a następnie dosusza się w suszarniach ogrzewanych do 60°C. Zebrany w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszony owoc głogu powinien zachować naturalną barwę brunatnoczerwoną i posiadać twardą i pomarańczową powierzchnię. Nie powinien zawierać owoców przypalonych, ściemniałych i uszkodzonych.

Podstawowe substancje czynne
Kwiat głogu z liściem zawiera flawonoidy, procyjanidy, fenolokwasy, związki triterpenowe, aminy, adenozynę i związki pokrewne, garbniki, związki kumarynowe, fitosterole, witaminę C, witaminy z grupy B, pektyny, sole mineralne.
Owoce głogu zawierają podobne substancje czynne z tym, że mają mniej flawonoidów, a więcej procyjanidyn. Mają jeszcze witaminę A oraz alkohol cukrowy sorbitol (stosowany jako środek słodzący dla osób z nadwagą i chorych na cukrzycę).

Działanie, zastosowanie i właściwości głogu
Związki flawonoidowe zawarte w kwiatach działają rozkurczająco na mięśnie gładkie jelit, dróg moczowych, macicy oraz naczyń krwionośnych. Szczególne znaczenie ma rozkurczające działanie na naczynia wieńcowe serca, powodujące ustąpienie bólu i uczucia duszności, zwiększenie dopływu krwi w naczyniach wieńcowych, dostarczenie odpowiedniej ilości tlenu do mięśnia sercowego i pozbycie się szkodliwych produktów przemiany materii. Procyjanidy powodują łagodne obniżenie ciśnienia tętniczego. Przetwory z głogu nadają się do długotrwałego stosowania. Ich działanie jest powolne. Kwiat głogu działa bezpośrednio na serce zwiększając siłę jego skurczów, nieznacznie zwalniając jednocześnie ich częstotliwość. Pozwala to sercu pracować wydajniej, a przerwy trochę dłuższe między skurczami zapewniają sercu lepszy wypoczynek.
Kwiat głogu wywiera korzystny wpływ na naczynia krwionośne mózgu, które rozszerzając się zapewniają doprowadzenie z krwią większej ilości tlenu oraz składników odżywczych. Jest to szczególnie ważne dla osób starszych ze zmianami miażdżycowymi. Ponadto działają powoli i łagodnie, a więc nawet długotrwałe ich stosowanie nie uszkodzi ścian naczyń dotkniętych miażdżycą. Wyciągi z kwiatu głogu działają także uspokajająco oraz słabo moczopędnie. Następuje spadek ciśnienia krwi, jeżeli nie jest ono pochodzenia nerkowego. Owoce głogu działają podobnie jak kwiaty, też wzmacniają czynność serca. Stosowane jednak jako leki rozkurczowe i uspokajające są dwukrotnie słabsze. Owoce głogu tonizują (wzmacniają) pracę serca i układu krążenia, łagodnie regulują pracę mięśnia sercowego. Stosowanie przetworów z głogu łagodzi stany niewydolności układu krążenia i ogólnego osłabienia, leczy kołatanie serca.
Preparaty z kwiatów i owoców głogu są uznanymi lekami nasercowymi stosowanymi w chorobach serca, jak przewlekła niewydolność mięśnia sercowego, zwłaszcza u osób po przebytych chorobach zakaźnych oraz u osób starszych, także wywołanych miażdżycą. Ponadto stosuje się je przy zawrotach i bólach głowy, ogólnym osłabieniu, w nadciśnieniu. Również w chorobach serca u osób w starszym wieku, u których występują schorzenia miażdżycowe. Przetwory z kwiatów i owoców głogu stosuje się też w bólach serca, w bezsenności, w arytmii serca, w dusznicy bolesnej, kamicy nerkowej i żółciowej, w kołataniu serca i nadmiernej pobudliwości i nerwicy wegetatywnej wywołującej zawroty głowy, szum w uszach oraz w stanach rozdrażnienia i niepokoju.

Przetwory
Procyjanidy i flawonoidy są związkami odpowiedzialnymi za działanie lecznicze głogu. Głóg – jak podaje Kathi Kevile w Zielonej Aptece – tylko w Niemczech jest ważnym składnikiem 36 preparatów nasercowych zalecanych przez służbę państwową do stosowania w łagodnych schorzeniach serca. Generalnie w Europie jest stosowany jako lek tonizujący we wczesnych objawach schorzeń serca lub układu krążenia.
Głóg rozszerza naczynia wieńcowe co powoduje zwiększenie przepływu krwi do mięśnia sercowego. Wspomaga produkcję energii w komórkach sercowych łącznie z ich natlenowaniem. Wzmacnia ściany naczyń wieńcowych. Działa przeciwzapalnie oraz obniża poziom cholesterolu we krwi.
Owoc głogu wnosi do działania mieszanki właściwości tonizujące mięsień sercowy, zwłaszcza u osób starszych w zaburzeniach pracy układu krążenia słabo nasilonych, powstających w wyniku zmian miażdżycowych. Stwierdzono też synergizm (współdziałanie) działania składników olejku i innych surowców będących w składzie mieszanki (liście melisy) z flawonoidami owocu głogu na motorykę jelit.

Napar z kwiatów głogu
1 łyżeczkę rozdrobnionych kwiatów głogu z liściem zalać 1 szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem 15 minut. Przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance, każdorazowo świeżo przyrządzony napar, w dolegliwościach sercowych, w początkowych stanach miażdżycy, także w nadciśnieniu oraz w dolegliwościach reumatycznych, bólach mięśniowych i stawowych.

Odwar z kwiatów głogu
1 łyżeczkę rozdrobnionych kwiatów głogu z liściem zalać 1 szklanką ciepłej wody i ogrzewać powoli pod przykryciem nie dłużej niż 3 minuty. Przecedzić. Pić 2 razy dziennie po szklance każdorazowo świeżo przygotowany odwar w chorobach serca i miażdżycy, a także w nadciśnieniu, w zawrotach i bólach głowy, szczególnie u osób starszych, również przy ogólnym zmęczeniu.

Napar z owoców głogu
2 łyżeczki owoców głogu zalać szklanką wrzącej wody i odstawić na 20 minut pod przykryciem. Pić 3 razy dziennie w nadciśnieniu i miażdżycy w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie.

Sposób przygotowania nalewki głogowej
30 g wysuszonych i rozdrobnionych kwiatostanów głogu zalać w słoju 0,5 litrem czystej 40% wódki i odstawić w ciepłe i zaciemnione miejsce. Macerować przez dwa tygodnie,co pewien czas wstrząsając zawartość słoja. Po tym czasie masę ziołową wycisnąć, a nalewkę przefiltrować przez gazę lub bibułę filtracyjną. Przelać do ciemnej butelki i szczelnie zakorkować. Nalewkę opisać, podając datę jej sporządzania i przeznaczenie.

Sposób użycia, działanie i zastosowanie nalewki głogowej
Pić po 20-40 kropli, 2-4 razy dziennie, w 1/4 szklanki wody, jako środek tonizujący pracę serca i układu krążenia. Może być stosowana w chorobach serca, w przewlekłej i mało nasilonej niewydolności wieńcowej, postępującym osłabieniu mięśnia sercowego po przebytych chorobach oraz u osób w podeszłym wieku w zaburzeniach rytmu serca, spowodowanych podnieceniem nerwowym. Ponadto w chorobach serca i miażdżycy, a także w nadciśnieniu, przy zawrotach i bólach głowy, szczególnie u osób starszych, również przy ogólnym zmęczeniu.
Nalewkę zaleca się stosować w porozumieniu z lekarzem fitoterapeutą lub lekarzem prowadzącym leczenie. Może być pomocna w arytmii serca, w chorobie Raynauda (zwężanie się naczyń włosowatych palców rąk i nóg pod wpływem zimna i stresu, przez co pogarsza się gwałtownie krążenie krwi), w chorobie wieńcowej, chromaniu przestankowym (ból nóg spowodowany niedrożnością tętnic), w dusznicy bolesnej, nadciśnieniu tętniczym, a nawet w przypadku żylaków. Pomocniczo w nerwicy wegetatywnej, a także w kamicy nerkowej i żółciowej.

Owoc głogu występuje w mieszankach Ziolove Odporność, Ziolove dla Niego, Ziolove Na Sen.
Kwiatostan głogu znajduje się w mieszance Ziolove Serce.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła dla układu nerwowego”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart