Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica)

Syn.: pokrzywa parząca, pażawka, pokrzywa wielka. Rodzina pokrzywowate – Urticaceae.

Opis pokrzywy zwyczajnej i jej występowanie
Roślina wieloletnia o silnych, podziemnych rozłogach i rozgałęzionym korzeniu, łodydze wzniesionej, sztywnej, czterokanciastej, obficie ulistnionej, wyrastającej do 1,5 m. Liście ogonkowe ciemnozielone, u nasady sercowate, na szczycie zaostrzone, gruboząbkowane, osadzone naprzeciwlegle. Cała roślina pokryta jest krótkimi włoskami szczeciniastymi i dłuższymi włoskami parzącymi zawierającymi kwas mrówkowy. Włoski parzące zawierają krzemionkę.
Przy kontakcie górna cienka część włoska przesycona krzemionką odłamuje się i wówczas szyjka wbija się w ciało, a znajdujący się we włosku kwas mrówkowy przenika do skóry, powodując powstawanie bąbli, zaczerwienienie i swędzenie skóry. Pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną, tzn. kwiaty męskie i żeńskie występują na różnych roślinach. Na jednych osobnikach z pachwin liści wyrastają drobne, zielone kwiaty żeńskie zebrane w zwisające kwiatostany, a na innych białawożółte kwiaty męskie. Kwitnie od czerwca do września. Owocem jest orzeszek.
Pokrzywa jest rozpowszechniona prawie na całej kuli ziemskiej, głównie w klimacie umiarkowanym.
W Polsce jest rośliną pospolitą. Rośnie w skupiskach, przy zabudowaniach, w ogrodach, pod płotami, na rumowiskach, przy drogach, w rowach, na łąkach, pastwiskach, w lasach liściastych, w zaroślach, nad brzegami wód. Występuje najczęściej na glebach wilgotnych, żyznych, próchniczych, zasobnych w azot, głównie w miejscach zacienionych. Pokrzywa jest również rośliną łatwą w uprawie. Plantacje można zakładać z rozłogów bądź przez wysiew nasion wiosną.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest liść pokrzywy (Urticae folium) i korzeń pokrzywy (Urticae radix). W zdecydowanej większości surowce pozyskuje się ze stanu naturalnego. W praktyce, aby uzyskać liść pokrzywy ścina się przed kwitnieniem roślin całe ziele i pozostawia na jedną lub dwie doby na pokosach, ażeby pokrzywy przewiędły, wtedy mniej parzą. Następnie przystępuje się do obrywania liści od łodyg, które układa się luźno do koszy i przenosi do suszenia. Liść pokrzywy suszy się w warunkach naturalnych po rozłożeniu cienką warstwą w miejscu zacienionym i przewiewnym. Dobrym miejscem do tego celu są suche i czyste strychy. Można również ścinać przed kwitnie-niem ulistnione szczyty pędów i suszyć je w całości w miejscach zacienionych i przewiewnych rozłożone bardzo cienką pojedynczą warstwą, aby nie zaparzały się i niepleśniały bądź, jeżeli pogoda jest niesprzyjająca w suszarni ogrzewanej. Po wysuszeniu ziela liście się osmykuje ręcznie uzyskując liść pokrzywy lub dokonuje się omłotu na młocarni, wówczas uzyskuje się tzw. liść omłotu, który należy doczyścić odrzucając połamane kawałki łodyg. W sprzyjających warunkach można zebrać w sezonie trzy pokosy ulistnionych pędów. Korzenie pokrzywy kopie się jesienią, aż do wystąpienia mrozów lub wczesną wiosną zanim wypuszczą pędy. Oczyszcza się je z ziemi, niekiedy myje, odcina części nadziemne i suszy najlepiej w suszarni ogrzewanej w temp. do 40°C. Jeżeli jest ciepło i sucho, można je suszyć w warunkach naturalnych. Zebrane w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszone liście powinny zachować naturalną zieloną barwę i nie powinny zawierać zanieczyszczeń organicznych, np. trawy, a korzenie nie mogą zawierać części nadziemnych i zanieczyszczeń mineralnych. Po wy-suszeniu liście i korzenie powinny być zapakowane w szczelne torby papierowe i przechowywane w suchych pomieszczeniach.

Podstawowe substancje czynne
Liście pokrzywy zawierają barwniki roślinne (m.in. chlorofil, kwas ksantofil i beta-karoten), witaminy K, C i z grupy B (B2 i B6), a także garbniki, aminy, kwasy organiczne, flawonoidy, karotenoidy, ślady olejku eterycznego, bliżej nieustalone związki zwiększające odporność organizmu na infekcje oraz mikroelementy, m.in. wapnia, magnezu, żelaza, potasu, krzemu, fosforu, jodu, siarki i sodu. Korzenie pokrzywy zawierają grupę związków o charakterze lipidów i steroli, lecytynę, polisacharydy, rozpuszczalną krzemionkę, kwasy organiczne oraz sole mineralne, zwłaszcza wapnia.

Działanie, zastosowanie i właściwości liści pokrzywy
Pokrzywa jest jedną z najbardziej wielostronnie działających roślin leczniczych. Liście i korzenie pokrzywy działają moczopędnie, ściągająco, rozkurczowo, przeciwbiegunkowo, przeciwkrwotocznie, wzmacniająco, przeciwcukrzycowo, przeciwzapalnie, tonizująco, przeciwanemicznie, odkażająco, bakteriostatycznie, odtruwająco, metabolicznie, żółciopędnie. Pokrzywa poprawia ogólną przemianę materii, pobudza wytwarzanie enzymów trzustkowych i wpływa korzystnie na produkcję czerwonych krwinek i hemoglobiny. Łagodzi stany zapalne przewodu pokarmowego i przeciwdziała biegunkom. Wyciąg z liści stosuje się w łagodnych stanach zapalnych przewodu pokarmowego. Także w łagodnych biegunkach, nieżytach żołądka i jelit oraz przy niewielkich krwawieniach w przewodzie pokarmowym, jak również w nieprawidłowej przemianie materii, otyłości i jako środek ogólnie wzmacniający.

Przetwory
Odwar z liści pokrzywy
1 łyżkę liści zalać filiżanką wody i gotować łagodnie pod przykryciem przez 5 minut. Odstawić na 15 minut. Przecedzić. Pić po pół filiżanki, 2-3 razy dziennie, jako lek moczopędny, odtruwający, zwiększający wydzielanie soku trzustkowego, stymulujący trawienie i poprawiający przemianę materii. Także jako środek wzmacniający w anemii.

Napar z liści pokrzywy
1 łyżkę liści zalać filiżanką wrzącej wody i odstawić na 10-15 minut pod przykryciem. Przecedzić. Pić 3 razy dziennie po filiżance, za każdym razem świeżo sporządzony napar, jako środek wzmacniający w anemii, ogólnie odtruwający, ułatwiający trawienie i korzystnie wpływający na przemianę materii.

Ostatnio przeprowadzone badania potwierdziły ludowe opowieści o antyrakowych właściwościach przetworów z pokrzywy. Jak podają „Wiadomości zielarskie” nr 3/82, stosując przetwory z liści pokrzywy zahamowano także rozwój sutka w I stopniu klinicznym do 3 cm. A odkrycie prof. Sedlaka mówiące o łączeniu się w organizmie żywym enzymów zwierzęcych z mikroelementami pierwiastków będących w liściach pokrzywy pobudzą pole bioelektromagnetyczne ustroju i pomogą stworzyć nowe, zdrowe komórki w układzie patologiczno – kancerogennym.

Liść pokrzywy występuje w mieszankach Ziolove Uroda, Ziolove dla Niego, Ziolove Odporność, Ziolove Odchudzanie, Ziolove Oczyszczanie, Ziolove Menopauza, Ziolove Stawy.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart