, Serdecznik pospolity, ziele serdecznika – właściwości lecznicze, zastosowanie | Ziolove.pl

Serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca)

Syn.: lwie serce, lwi ogon, gęsia stopa. Rodzina jasnowate – Lamiaceae.

Opis rośliny i występowanie
Roślina wieloletnia o łodygach rozgałęzionych, czterokanciastych, wewnątrz pustych, gęsto fioletowo nabiegłych, wyrastających do 1,5 m wysokości. Roślina niezbyt przyjemnie pachnąca, pokryta miękkimi włoskami, które nadają jej srebrzystoszare zabarwienie. Liście dość duże, ogonkowe, wcinanoząbkowane, ciemnozielone, od spodu jaśniejsze, dolne 5–7 dłoniastosieczne i górne lancetowate, trójsieczne lub trójklapowe. Kwiaty drobne, różowe, z silnie owłosioną górną wargą, zebrane w nibyokółki osadzone w pachwinach górnych liści na głównych i bocznych pędach. Ząbki kielicha szydlaste, kłujące. Kwitnie od czerwca do września. Owocem jest rozłupnia złożona z czterech trójgroniastych brunatnych niełupek.
Serdecznik występuje w strefie umiarkowanej Europy, Azji i Ameryki Północnej.
W Polsce rośnie pospolicie pod płotami i koło domostw, na podwórzach, w zaniedbanych parkach i ogrodach, przy murach i ogrodzeniach, na nieużytkach i rumowiskach.

Surowiec i jego pozyskiwanie
Surowcem zielarskim jest ziele serdecznika (Leonuri herba). Do celów leczniczych surowiec pozyskuje się zarówno ze stanu naturalnego, jak i z upraw.
Serdecznik uprawiany wymaga gleby dość żyznej, przepuszczalnej i bogatej w próchnicę. Stanowisko pod uprawę serdecznika należy starannie odchwaścić, ponieważ roślina pozostaje na tym samym polu przez 2–3 lata. Serdecznik uprawia się wyłącznie z nasion. Nasiona wysiewa się bezpośrednio do gruntu we wrześniu w rzędy co 50 cm, na głębokość 2 cm. Na założenie 1 ha plantacji wysiewa się 5 kg nasion. Po 2 tygodniach ukazują się wschody. Ziele serdecznika tak ze stanu naturalnego, jak i z plantacji zbiera się na początku kwitnienia. Ze stanu naturalne-go ścina się sekatorem, sierpem lub ostrym nożem zakwitające wierzchołki pędów o długości od 25 do 40 cm razem z liśćmi odziomkowymi. Z plantacji zbiera się ziele serdecznika kosiarką lub kosiarkoładowaczem. Ścina się je dość wysoko nad ziemią, pozostawiając grube i zdrewniałe części łodyg. Mniejsze ilości ziela serdecznika ze stanu naturalnego i z upraw suszy się w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych, rozłożone cienką warstwą. Większe ilości z plantacji można suszyć w suszarni ogrzewanej w temp. do 35°C. Zebrane w odpowiednim czasie i prawidłowo wysuszone ziele powinno zachować naturalną srebrzystą barwę liści i łodyg, a kwiatów różową i nie powinno zawierać zżółkłych liści i części zbyt grubych zdrewniałych łodyg. Ziele serdecznika z upraw zbiera się dwukrotnie w ciągu roku. Z 1 ha można uzyskać od 3–4 ton suchego ziela. Po wysuszeniu ziele serdecznika pakuje się do toreb papierowych kilkuwarstwowych i przechowuje w suchym i czystym pomieszczeniu.

Podstawowe substancje czynne
Ziele serdecznika zawiera irydoidy (np. ajugozyd nazywany też leonozydem), kawolidy, fenylopropanoidy (m.in. leonozyd A i B), flawonoidy, pochodne kwercetyny i apigeniny, związki diterpenowe m.in. leokardynę, kwasy triterpenowe (kwas ursolowy i oleanowy, glikozydy nasercowe, aminy, związki azotowe jak cholina, również alkaloidy jak stachydryna, leunoryna, betonicyna i furycyna. Także ślady olejku eterycznego, garbniki, sitosterole, kwasy organiczne, związki żywicowe, antocyjany i sole mineralne z dużą zawartością potasu oraz wapnia, krzemu i sodu.

Działanie i zastosowanie
Tak polska, jak i łacińska nazwa tego zioła podkreśla jego lecznicze działanie na serce i układ krążenia. Serdecznik znany był już w starożytności. Wymieniają go już Dioskurides i Teofrast. W średniowieczu opisywali go jako środek przeciwskurczowy, ściągający, wykrztuśny oraz pobudzający krwawienia miesięczne Lonicerus, Matthiolus i Fuchs. W lecznictwie ludowym ziele serdecznika używane było jako środek uspokajający i w chorobach kobiecych.
Ziele serdecznika wykazuje działanie łagodnie uspokajające na układ nerwowy, działa przeciwskurczowo w układzie pokarmowym i narządów rodnych, obniża ciśnienie krwi, zwalnia akcję serca, zwiększa wydolność mięśnia sercwego, wywołuje menstruację.
Ziele serdecznika i preparaty z jego udziałem stosowane są w chorobach układu nerwowego, w nerwowych dolegliwościach serca, jako środek pomocniczy również w nadczynności tarczycy, także w zaburzeniach przewodu pokarmowego jako lek rozkurczowy oraz we wczesnych stadiach choroby nadciśnieniowej i wieńcowej. Ziele serdecznika jest również stosowane w leczeniu schorzeń macicy i zaburzeń cyklu menstruacyjnego. Wykazuje właściwości stymulujące przy braku lub opóźnianiu się miesiączki, szczególnie na tle nerwowym. Ponadto działa tonizująco, łagodzi napięcia emocjonalne u kobiet w okresie menopauzy.

Przetwory
Napar z ziela serdecznika

1 łyżkę wysuszonego i rozdrobnionego ziela zalać filiżanką wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem na 15 minut. Przecedzić. Pić 2–3 razy dziennie po pół filiżanki po jedzeniu jako środek uspokajający i nasercowy. Reguluje pracę serca i obniża ciśnienie krwi.
Szczególnie zalecany jest do stosowania dla osób starszych w chorobach sercowo-naczyniowych o łagodnych objawach jak szybkie męczenie się, przyspieszone bicie serca i kołatanie. Ponadto w zawrotach i bólach głowy, nerwicach sercowo-naczyniowych i nadciśnieniu. Uspokaja i wzmacnia nerwy. Pomocniczo jako środek przeciwmiażdżycowy.

Nalewka serdecznikowa
Sposób przygotowania nalewki serdecznikowej

50 g wysuszonego i rozdrobnionego ziela serdecznika umieścić w słoju i zalać pół litrem 40% czystej wódki. Zawartość dobrze wymieszać, słój szczelnie zamknąć i odstawić na 3 tygodnie w ciepłym i ciemnym miejscu, co pewien czas wstrząsając. Po upływie tego czasu masę ziołową wycisnąć i wyrzucić, a nalewkę przefiltrować przez gazę lub bibułę filtracyjną i przelać do ciemnej butelki najlepiej z kapslem. Na etykiecie podać jej nazwę, datę jej sporządzenia oraz sposób użycia i zastosowanie. Przechowywać w chłodnym miejscu.

Sposób użycia, działanie i zastosowanie nalewki serdecznikowej
Nalewka stabilizuje pracę układu krążenia, obniża przyspieszoną czynność serca wywołaną stanami lękowymi. W stanach lękowych i stresowych można stosować ⅛–3 łyżeczek co 4 godziny.
Nalewka posiada ponadto właściwości obniżające poziom cholesterolu, wzmacnia serce oraz zmniejsza agregację płytek krwi. Działa uspokajająco na układ nerwowy. Pomaga normować pracę serca w sytuacjach stresowych. Działa tonizująco i poprawia krążenie.
W nerwicach sercowo-naczyniowych i miażdżycy tętnic można stosować 2–3 razy dziennie po ⅓–1 łyżeczki nalewki.
W tajemniczej i zagadkowej chorobie kobiecej endometriozie (objawy to ból podbrzusza, silne i nieregularne krwawienie miesięczne połączone ze skurczami oraz bolesność w trakcie stosunku) zaleca się stosować maksymalnie do 5 razy po 20–50 kropli nalewki.
Nalewkę serdecznikową można też stosować w stanach skurczowych przewodu pokarmowego, w zaparciach, biegunkach, wzdęciach. Ponadto w okresie przekwitania przy nadmiernej pobudliwości nerwowej, bezsenności, histerii, lęku, a także w bólach głowy, zawrotach i dusznościach.

Ziele serdecznika występuje w mieszance Ziolove Serce.

Artykuł pochodzi z książek “Zioła na odporność”, Mateusz Emanuel Senderski, 2018 i “Prawie wszystko ziołach i ziołolecznictwie”, Mateusz Emanuel Senderski, 2017.

Add to cart